Buitenland

De Standaard 7 juni 2005

AMSTERDAM – De rechter heeft beslist dat de Nederlandse educatieve omroep RVU het programma ,,God bestaat niet'' mag uitzenden. De parochie van de Amsterdamse Nicolaaskerk wou dat laten verbieden, omdat de makers het kerkgebouw onder valse voorwendselen zouden gebruikt hebben als decor voor absurdistische filmpjes over het geloof.

In de zesdelige reeks God bestaat niet praat Paul Jan van de Wint met zes vooraanstaande wetenschappers over het gevaar, de functie en de absurditeit van het geloof. Zijn eerste gast is de hersenonderzoeker Dick Swaab. De komende weken volgen onder meer een psychiater, een filosoof, een rechtspsycholoog en een astrofysicus. ,,Met deze wetenschappers proberen we te verklaren waar het geloof vandaan komt: zit het in onze hersenen, is het genetisch bepaald en hoe is het ooit verzonnen?''

De journalist Jo De Ceulaer, de bedenker en interviewer van de Canvas-reeks Grote vragen , zei gisteren nog in De Standaard : ,,Ik geloof niet dat God bestaat.'' Voor Van de Wint daarentegen is er geen discussie mogelijk: ,,Elk weldenkend mens weet dat God niet bestaat. Net daarom is het zo vreemd dat zoveel mensen er rotsvast in willen geloven en zelfs bereid zijn om er voor te moorden.''

De Nederlandse programmamaker vindt het een beangstigend gegeven dat er wereldwijd slechts 2,5 procent van de mensen ongelovig is. ,,Fundamentalistische gelovigen winnen weer overal aan macht'', stelt Paul Jan van de Wint. Het idee voor het programma ontstond na de moord op de

filmmaker Theo van Gogh. ,,Wie dacht dat er toen paal en perk zou gesteld worden aan de macht van de gelovigen, was eraan voor de moeite.''

Dat de Nederlandse minister van Onderwijs en Wetenschappen Darwin in twijfel trekt en een debat wil over de evolutietheorie en de scheppingsgedachte, is volgens hem ,,levensgevaarlijk''. Want daarmee begeef je je op een hellend vlak: het geloof wordt een antwoord op alles. Het betekent volgens Van de Wint dat we er nog lang niet zijn en dat er nog vele doden zullen vallen in naam van het geloof.

Tot zover de bittere ernst, want het duo lardeert de gesprekken met absurdistische filmpjes over de verschillende aspecten van het geloof. Daarvoor doet Van de Wint een beroep op zijn beruchte kompaan Rob Muntz, die onder meer als TV-dominee vanop de preekstoel in de Amsterdamse Nicolaaskerk zijn ,,ongeloof'' predikt. We zien ook nog hoe de gekruisigde Jezus wordt vervangen door een naakte zwarte vrouw, beelden van Christus aan een leiband, en een duivel die staat te lachen terwijl het Kyrie klinkt.

De parochie van de Nicolaaskerk stapte vorige week naar de Amsterdamse rechter omdat de RVU ,,valse voorwendsels'' zou hebben gebruikt. ,,Onzin'', zo reageert Van de Wint. ,,De parochie wist maar al te goed waar het programma over ging, en bovendien zijn onze namen in Nederland genoegzaam bekend. Iedereen weet waar wij voor staan.'' Het is trouwens niet de eerste keer dat de satiricus Rob Muntz ophef maakt. Enkele jaren geleden was er nog een fikse rel toen hij voor het VPRO-programma Waskracht als Hitler onder meer enkele orthodoxe joden in Wenen de stuipen op het lijf joeg.

De Amsterdamse rechter volgde het standpunt van de RVU en stelde dat er van misleiding in juridische zin geen sprake is. Wel zal de omroep aan het begin en het einde van de uitzending een tekst tonen waarmee duidelijk wordt gemaakt dat de parochie van de Nicolaaskerk het betreurt dat God bestaat niet grotendeels in haar kerkgebouw is opgenomen en dat zij zich distantieert van het programma.

Ook het bisdom Haarlem reageerde teleurgesteld op het vonnis. Het mag verondersteld worden dat mensen respectvol met een gewijde ruimte omgaan, zo stelt het, maar dat heeft onvoldoende als argument meegewogen. Troost voor het bisdom: het programma is door Nederland 3 verbannen naar een heel onchristelijk uur: omstreeks middernacht.

In Vlaanderen dateert het laatste religieuze tv-conflict al van eind 2000. Na een klacht van een gepensioneerde onderwijzer kreeg de VRT toen een vermaning van de Vlaamse Geschillenraad omdat Frieda Van Wijck in het satirische Radio 1-programma De rechtvaardige rechters ,,rechstreeks verslag'' had uitgebracht van de Hemelvaart van Jezus. De klacht tegen de rubriek Koken met Jezus in het absurdistische Canvas-programma Het peulengaleis van Bart Peeters en Hugo Matthysen, werd dan weer ongegrond verklaard.

God bestaat niet, 23.58u, Nederland 3.

©Copyright De Standaard

De Morgen

Christelijke partijen willen Muntz en Van de Wint van Nederlandse tv

Nadat het Nederlandse tv-duo Rob Muntz en Paul Jan de Wint de afgelopen weken al een storm van controverse trotseerde rond ‘God bestaat niet’, willen nu enkele christelijke parlementsleden het programma definitief van de buis. God bestaat niet, waarin gespot wordt met én gepraat over religie, is sinds dinsdagavond wekelijks rond middernacht te zien op Nederland 3.

De Nederlandse ChristenUnie (CU) en de Staats Gereformeerde Partij (SGP), samen goed voor amper vijf van de 150 Nederlandse parlementszetels, noemen het programma “ronduit blasfemisch” en roepen premier Balkenende met een parlementaire vraag op om in te grijpen.

Volgens hen is dit een uitgelezen gelegenheid voor Balkenende om te bewijzen dat het hem menens is met z’n normen en waarden-discours.

Voor het Nederlandse tv-duo slaat deze parlementaire vraag alles. “We zijn echt verbijsterd door zoveel idiotie”, zegt Van de Wint. “Ik betwijfel of Balkenende ons programma echt van antenne gaat halen. Hij doet maar, wij hebben niks te verliezen. Hopelijk vinden die parlementsleden een gewillig oor bij Balkenende dan kunnen de Europese politici hem definitief opruimen.”

Politici die oproepen een programma van de buis te halen, het is niet nieuw in Nederland. Het overkwam ondermeer tv-maker Wim T. Schippers verschillende keren in de jaren zestig en zeventig. “Toen was dat misschien nog een eer, maar we leven nu in zo’n repressieve tijd dat je er niet meer mee kan lachen”, aldus Van de Wint. “Dit bewijst dat ons programma nodig is.” (HVG)

De Morgen 7 Juni 2005

De eerste aflevering wordt pas vanavond uitgezonden, maar de controverse is er al een aantal weken. In ‘God Bestaat Niet’ wil het beruchte Nederlandse duo Rob Muntz en Paul Jan van de Wint zes weken lang praten én de spot drijven met alle vormen van religieus fanatisme. Het programma wordt - tot grote ontevredenheid van gelovig Nederland - uitgezonden vanuit de Amsterdamse Nicolaaskerk. "Een provocatie? Wij vonden het gewoon een prachtig gebouw.”

Brussel/Amsterdam

Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter

Rob Muntz werd ook in Vlaanderen een halve beroemdheid toen hij in 2000 naar Wenen trok om er voor het VPRO-programma Waskracht in korte broek en met Hitler-snorretje door de straten te flaneren. Aan voorbijgangers deelde Muntz ballonnetjes uit waarin Zyklon B zou zitten.

Een parodie op de “verontwaardigingskoorts”, aldus de komiek/provocateur, maar zelfs bij de nochtans niet als preuts bekende VPRO werd er niet om gelachen. Zowel Muntz als Van de Wint werden aan de deur gezet.

De hang naar provocatie heeft het duo er blijkbaar niet door verloren.

Vijf jaar na de “Hitler-affaire” komen ze - dit keer onder de vleugels van de RVU - naar buiten met ‘God bestaat niet’, een tv-reeks waarin het duo de bevolking wil zuiveren van “religieuze vergiftiging”.

Voor die ontgiftingskuur bedienen Muntz en Van de Wint zich van twee verschillende technieken: absurde humor en gesprekken met zes wetenschappers. De gesprekken vinden telkens plaats in de Amsterdamse Nicolaaskerk, al heeft de parochie van die kerk er in laatste instantie alles aan gedaan om de uitzendingen te verhinderen. Niet helemaal zonder succes overigens. Weliswaar werd het door de parochie aangespannen proces in kortgeding afgelopen vrijdag door de RVU gewonnen, de omroep heeft wel aangeboden om aan het begin en het einde van de uitzending een tekst te tonen waarin duidelijk wordt gemaakt dat de parochie het betreurt dat het programma in haar kerkgebouw is opgenomen.

In een telefonisch gesprek met De Morgen ontkende Rob Muntz gisteren dat de keuze van de locatie als een provocatie was bedoeld. “We vonden het beiden een prachtige kerk”, aldus Muntz. “In Nederland vind je nauwelijks van die pracht- en praalkerken. En bovendien: is er een betere locatie om over God te praten dan in een kerk?”

Muntz kompaan Van de Wint praat in de Niclaaskerk met in totaal zes wetenschappers over de onzin en het gevaar van het geloof. Zo gaat ‘God bestaat niet’ van start met een gesprek met hersenonderzoeker Dick Swaab, die ervan overtuigd is dat geen enkele sterveling ooit het paradijs zal betreden. “Als je al die verschillende godsdiensten bekijkt en ziet dat iedere godsdienst de andere uitsluit bij het komen in het paradijs of de hemel, kun je denk ik heel gerust zijn: daar komt niemand in.”

Redeneringen als de bovenstaande zijn volgens Muntz meer dan ooit nodig.

“Het religieuze fundamentalisme is in opmars,” stelt hij. “Wij ongelovigen, die deel uitmaken van de kleine minderheid van 2,5 procent, moeten daar een antwoord op verzinnen, in plaats van te zwijgen. Anders dan atheïsme wordt religie beschermd door de grondwet en verspreid door het onderwijs. Op die manier kan religie zonder problemen onze samenleving vergiftigen. Het is aan ons om dat gif er weer uit te krijgen.”

Muntz illustreert zijn stelling met de moord op Theo Van Gogh, een gebeurtenis die hem ervan overtuigde om deze reeks te maken. “Het gekke is dat die moord het religieus fanatisme alleen maar versterkt”, zegt Muntz. “Dat zie je ook aan de reacties op ‘God bestaat niet’. De eerste aflevering van ons programma is nog niet uitgezonden maar we hebben wel al honderden hatemails binnen.”

Een aantal van die mails klonk behoorlijk bedreigend, zegt Muntz. “Angst en terreur zijn nu eenmaal de wapens van die lui. Als je ziet wat er met Van Gogh gebeurd is, breekt me het angstzweet wel eens uit. Maar moeten wij ongelovigen daarom onze mond houden?”

Focus Knack 5 juni 2005

Rob Muntz en Paul Jan van de Wint onderzoeken in een nieuwe tv-reeks ‘het geloof’. Titel en uitzenduur spreken voor zich.

God Bestaat Niet

Vanaf 7/6, zes dinsdagen lang – 23.30 Ned3

Het is een legendarisch moment in de recente tv-geschiedenis. Voor het VPRO-programma Waskracht trokken Rob Muntz en Paul Jan van de Wint in 2000 naar het Oostenrijk van Jörg Haider, alwaar Muntz gekleed in korte broek en met Hitler-snor door de binnenstad van Wenen paradeerde en zwarte ballonnetjes gevuld met ‘Zyklon-B’ uitdeelde. Het was een weinig subtiele maar hilarische parodie op de ‘verontwaardigingskoorts’ die toen door Nederland en ook België raasde, maar bij de VPRO konden ze er niet om lachen. Tijdens een speciale vergadering werd het duo ter verantwoording geroepen door het voltallige personeel en aan de deur gezet.

Onverdraagzaamheid in al zijn vormen en controverse, het zijn constanten in de carrière van Muntz en Van de Wint, en ook hun nieuwe tv-reeks borduurt erop verder. In God Bestaat Niet praat Van de Wint zes weken lang met vooraanstaande wetenschappers over de absurditeit van het geloof en het gevaar van religieus fundamentalisme, terwijl Muntz aan de hand van absurdistische filmpjes religies van over de hele wereld in hun hemd zet. Nog voor de eerste aflevering op tv is gekomen, is het raak. Op het forum op hun website (www.muntzvandewint.com) staan nu al opmerkingen à la ‘Jullie zullen branden in de hel’ en ‘Ik zou maar alvast bodyguards inhuren’. Oké, de foto’s bij het programma laten weinig aan de verbeelding over (zie de website voor nog een paar fijne exemplaren), maar de reacties zijn toch tamelijk verrassend voor een land als Nederland. ‘Het was te verwachten’, zucht Van de Wint, ‘Zodra je een onderwerp als dit met humor aanpakt, krijg je direct alle humorlozen over je heen. En dat terwijl humor altijd onschadelijk blijft, je doet er niemand kwaad mee. Als je humor beantwoordt met geweld, dán kun je nooit zeggen: “Ja maar, ik maakte maar een grapje, hoor!” Dat wordt vaak vergeten, ook hier in Nederland: kijk maar naar de reacties na de moord op Theo Van Gogh, hoe vaak er verwezen werd naar zijn uitdagende uitspraken.’

De dood van Van Gogh was voor het duo ook één van de aanleidingen om de reeks te maken, zegt Van de Wint: ‘Je ziet het religieuze fundamentalisme overal oprukken, niet alleen in de islam maar ook bij de christenen in de VS en ook bij ons in Nederland, denk maar aan het voorstel om lessen in creationisme toe te laten in het onderwijs. Al die rare kortzichtigheid en onverdraagzaamheid spelen ons behoorlijk parten; tijd dus dat de ongelovigen van zich laten horen.’ Dat zal met God Bestaat Niet wel lukken, vermoeden we.

Stefaan Werbrouck

Humo 1 23/04/2001

<HUMO> Hanneke Groenteman van ‘De Plantage’ noemde jullie na die Weense affaire ‘ongeleide projectielen’. Is dat een compliment voor jullie?
<VAN DE WINT> (lijzig) « Hangt ervan af wie het zegt. Als het van Hanneke Groenteman komt wel, natuurlijk. Voornamelijk omdat je het van hààr programma bezwaarlijk kan zeggen.»
<MUNTZ> (joelt op de achtergrond)
<HUMO> Zestig collega’s die je ontslag eisen, da’s geen klein bier.Nochtans staat de VPRO niet meteen bekend als een zender zonder gevoel voor humor?
<VAN DE WINT> « We zijn nog volop aan het uitzoeken hoe het zit met dat gevoel voor humor van de VPRO, maar voorlopig is het een dagelijkse worsteling.»
<HUMO> Jullie maken een soort shockteevee. Is dit jullie visie van hoe hedendaagse satire moet zijn?
<VAN DE WINT> « Nee, hoor. Satire moét niet zo zijn, maar die van ons wél. Het verschil met andere satirici is dat wij in de wérkelijkheid opereren, terwijl andere satire gemaakt wordt in de beslotenheid van de studio. Wij bedenken natuurlijk wel de richting waarin het moet gaan, maar verder laten we het aan het toeval over hoe het zich verder ontwikkelt. Dat onze programma’s shockerend zijn, is trouwens maar een prettige bijkomstigheid. Wij gaan puur voor de humor die wij ontwaren. Dat daar een diepe laag van ellénde onder ligt, is meegenomen, maar het uitgangspunt is dat we die ellende voor onszelf bestrijden met onze humor.»
<HUMO> Waskracht is een ‘gedemarginaliseerd revolutionair programma’. Leg dat ’es uit?
<VAN DE WINT> « Daar hebben wij niks mee te maken. Wij zijn een soort kankergezwel waar ze niet vanaf geraken, daarom heeft VPRO ons maar in de vergaarbak ‘Waskracht’ gestoken. Omdat ze niet weten wat ze met ons moeten.»
<HUMO> Terwijl jullie eigenlijk een eigen avondvullend programma zouden moeten krijgen.
<VAN DE WINT> « En zouden kunnen maken, ook. Maar daar moet je de middelen voor krijgen, en het heeft al zoveel moeite gekost om deze Muntz Actueel te maken.»
<HUMO> Jullie trekken in De Rijdende Hufter, het eerste deel van Muntz Actueel, de baan op met een ‘TV-prostituee’, “om de zwakkeren in de maatschappij van de regen in de drop te helpen”. Middels venerische aandoeningen, neem ik aan?
<VAN DE WINT> « Die prostituee is maar een kort onderdeel van de uitzending. De hoofdidee is dat Muntz in de hoedanigheid van Rijdende Hufter de zwakken en hulpbehoevenden in de maatschappij, die via de televisie om hulp roepen, nog dieper de stront induwt dan ze al zaten. Mààr: in ruil voor het vullen van zijn eigen programma. Net zoals al die ‘human interest’-shows werken: het is een vergaarbak van ellende die elkaar bedruipt, he: mensen die schreeuwen om aandacht met problemen die ze zelf gecreëerd hebben, en programmamakers als Breekijzer, Piet De Storm, Willibrord en De Rijdende Rechter die zulke aandacht bieden in ruil voor materiaal.»
<HUMO> Maar de mensen in jullie show hebben wel échte problemen?
<VAN DE WINT> « Alles wat je ziet is echt. We schrokken er wel van dat ze wilden meewerken, hoor, maar ze doen echt àlles voor aandacht. Voorbeelden? Een jongen die ooit zetpillen orààl heeft ingenomen in plaats van langs zijn kont, en daardoor niet meer kon werken. Hij heeft op die manier een enorme schuldenlast opgebouwd, die hij niet wil afbetalen. We hebben hem een geladen pistool aangeboden, maar dat weigerde hij gek genoeg. We hebben een oude, dementerende vrouw die al twintig jaar beweert dat haar vader is vermoord. Onzin natuurlijk, maar we gaan toch met haar naar de politie. Het zijn allemaal overschotjes-mensen van die andere shows die ik noemde, die daar niet binnenraakten. We komen dus fundamenteel op voor de afgewezenen van die andere programma’s.»
<HUMO> Hebben jullie dan medewerking gekregen van de Rijdende Rechter en de zijnen?
<VAN DE WINT> « We hebben de Rijdende Rechter wel geconfronteerd, om hem te stoppen in het misbruik van weerloze, labiele mensen. Maar ‘hij wist daar niks van’, zei hij. Stond daar een beetje schouderophalend naast de Rijdende Hufter. Hij heeft nu een soort van claim neergelegd bij de VPRO. De rijdende rechter tegen de rijdende hufter. (droogjes) Ja, zoiets kan je niet verzinnen, hoor.»
<HUMO> Jullie zouden in Vlaanderen ook eens mogen langskomen.
<VAN DE WINT> « Misschien moéten we binnenkort wel, want het lijkt erop dat hier niemand meer zijn handen aan ons wil branden. Aan dimmen denken we niet, nee. Dan liever stoppen. Het zou best kunnen dat dit de laatste serie is. Erg zou ik dat niet vinden: als het met de televisie gedaan is, gaan we wel tweedehandsauto’s verkopen. Of iets anders, als het maar schimmig is.»
(rw)
‘WASKRACHT! MUNTZ ACTUEEL, DEEL 1: DE RIJDENDE HUFTER’
Nederland 3, maandag 23 april, 20.00 u.

Humo 2 30/04/2001

‘We worden ongetwijfeld gelukkig in de vergetelheid’

‘Misschien moeten we binnenkort maar tweedehands auto’s gaan verkopen, want hier in Nederland wil niemand nog zijn handen aan ons branden,’ zeiden televisiemakers en agents provocateurs Paul Jan Van de Wint en Rob Muntz nog in de Humo van verleden week, ter gelegenheid van hun nieuwe programma ‘Muntz Actueel’. Hun woorden waren nog niet koud of er rolde ter redactie een fax binnen van de VPRO-hoofdredactie: de drie geplande afleveringen van ‘Muntz Actueel’ worden geschrapt.
<HUMO> Jullie waren in een profetische bui.
<PAUL JAN VAN DE WINT> « Ja. We hadden ook gezegd dat we aan het uitzoeken waren hoe het met het gevoel voor humor zat van de VPRO. Dat weten we dus ook weer. De grenzen die vorig jaar na het Hitler-incident (toen Muntz en Van de Wint verkleed als Hitler door Wenen liepen en enkele joden aan het schrikken brachten, met felle protesten in Nederland tot gevolg, red.) gesteld werden, zijn nu bijgesteld naar het niveau Evangelische Omroep anno 1950. Er is een nieuw dieptepunt bereikt. (stilte) tja, op dié manier kunnen we niet verder, natuurlijk.»
<HUMO> In het persbericht van de VPRO staat dat jullie ‘om inhoudelijke redenen’ werd gevraagd om drie scènes te knippen. Hebben jullie, door dat te weigeren, de annulering niet een beetje uitgelokt?
<VAN DE WINT> « Het waren drie sleutelscènes, die we gewoon niet kónden schrappen. Eén ervan betrof het oude, demente vrouwtje, dat al twintig jaar beweert dat haar vader is vermoord. Terwijl ze daarover iets voorleest, barst ze in tranen uit. Volgens de hoofdredactie moet die vrouw tegen zichzelf in bescherming worden genomen. Maar zonder die tranen bereik je gewoon niet het gewenste effect: die laten zien hoe diep het verdriet om haar vader gaat. En de ‘De Rijdende Hufter’ is natuurlijk een satire op al die human interest-shows, waarin de slachtoffers om de hàverklap in tranen uitbarsten. Hoe kunnen we dat nou knippen?
«In een ander fragment bieden we een geladen revolver aan aan een jongen met zware schulden, om een eind te maken aan zijn problemen. Hij sprong daar zo vlot mee om, dat we hem vroegen of-ie misschien ooit criminele dingen had gedaan. Volgens de VPRO ‘suggereerden we op die manier dat hij een crimineel verleden had.’ En het derde was er één waarin we voor een prostituée een hypotheek gaan vragen bij de ING-bank, waarin de Rijdende Hufter met een dildo naar een vrouwelijke bankbediende wijst – en haar per ongeluk raakt aan de mouw. Die bediende bleef daar volstrekt stoïcijns onder, maar volgens de VPRO is dat ‘sexuele intimidatie’.»
<HUMO> Zijn jullie nu pissig?
<VAN DE WINT> « Nee. Omdat de VPRO zich natuurlijk onsterfelijk belachelijk maakt. Wij hebben geen werk meer, klopt, maar het was ons toch al nooit om het baantje te doen, hoor. Wij willen een goed programma maken. Als dat op de valreep nog helemaal verminkt moet worden, kunnen wij alleen maar onze schouders ophalen en zeggen: dan maar niet.»
<HUMO> Komaan, op de valreep. Jullie konden de bui toch zien hangen?
<VAN DE WINT> «Nee, dat is niet waar. Alles was maandenlang besproken en bediscussieerd, al het materiaal was ook bekeken, zoniet hebben we er minstens verslag over uitgebracht. Nee, de VPRO keert hier gewoon op zijn schreden terug.»
<HUMO> Wat nu? Auto’s verkopen?
<VAN DE WINT> « We zien wel wat er op ons afkomt, maar wij hebben niet het idee dat dit soort programma’s überhaupt nog kan gemaakt worden. Angst regeert televisieland: ofwel voor de politiek correcte dictatuur, waarbij iedereen achterom moet kijken voor hij een grap maakt, ofwel de commerciële angst. ‘Zal Pampers nog wel willen adverteren als we dit uitzenden?’ ’t Is treurig voor de mensen die wel door dit soort humor bediend willen worden, maar zo is het nu eenmaal.
« Als niemand erom maalt, dan hoeft het voor ons ook niet, hoor. Ik zal de laatste zijn om mijn leven te wijden aan een strijd om ervoor te zorgen dat dit soort programma’s gemaakt kan worden. Ik mààk ze gewoon. Is er geen hond geïnteresseerd, dan trek ik mijn conclusies. Dan verdwijnen we in de vergetelheid, en zullen we ongetwijfeld nog lang en gelukkig leven. »
<HUMO> Willen jullie nog iets kwijt aan de buitenwacht alvorens je terug te trekken in de vergetelheid?
<VAN DE WINT> « Vergeet onze website niet te vermelden: www.muntzvandewint.com, waar al ons materiaal te verkrijgen is. Misschien ligt onze toekomst wel op het Internet.»
<HUMO> Het is al gebeurd.

Falscher Fernseh-Hitler schockt Niederländer
Die Welt 8-1-2001

Satiriker verscheuchte in Wien Juden mit Zyklon-B-Attacken - Schriftsteller Harry Mulisch ist entsetzt
Von Helmut Hetzel

Hilversum - Harry Mulisch ist wütend. Der prominente niederländische Schriftsteller ("Die Entdeckung des Himmels") kündigte jetzt mit sofortiger Wirkung seine Mitgliedschaft bei dem niederländischen Fernseh- und Radiosender VPRO. Eine Satire ging ihm zu weit. Und nicht nur ihm: Ein Sturm der Entrüstung fegt in den Niederlanden über den öffentlich-rechtlichen Fernsehsender VPRO hinweg, nachdem der vor dem Hintergrund der Haider-Debatte eine Hitler-Parodie ins Programm genommen hatte. Das Urteil von Mulisch und vielen anderen: Die Persiflage sei ausgesprochen geschmacklos und treibe unter dem Deckmantel der Satire Schindluder mit der Geschichte.
"Sieg Haider" hieß die Sendung in der TV-Satirereihe "Waskracht" (Waschkraft). Der Journalist Rob Muntz hat sie in Wien gedreht. Muntz lief dazu als Hitler verkleidet durch die Straßen der österreichischen Hauptstadt. Er begab sich, so seine Auskunft, auf die Suche nach alten, neuen und vermeintlichen Nazis in der Alpenrepublik. Er wollte jene Mini-Hitlers aufspüren, die nach Überzeugung des Programmmachers seit der Regierungsbeteiligung der Freiheitlichen Partei (FPÖ) in Österreich überall zu finden sein müssen.
Insbesondere eine Szene löste helle Empörung aus: Hitler-Imitator Muntz schwenkt Gasbehälter mit der Aufschrift "Zyklon-B" und verscheucht damit orthodoxe Juden vom Wiener Heldenplatz. Aber nur einige dieser Juden waren als Statisten über die absurden Dreharbeiten informiert, stellte sich inzwischen heraus. Bei anderen handelte es sich um echte Juden, die völlig unvorbereitet in die Dreharbeiten geraten waren.
Auch etliche Journalisten des Senders VPRO sahen damit alle Grenzen überschritten. Viele protestierten in der Chefetage, einige haben gar persönliche Konsequenzen gezogen und ihre fristlose Kündigung eingereicht. Der Sender ist seit der Austrahlung der Hitler/Haider-Satire in Aufruhr und völlig gespalten. VPRO-Chefredakteur Hans Maarten van den Brink entschuldigte sich intern bei allen Mitarbeitern für die seiner Meinung nach "einfältige" Satiresendung. Er weigerte sich jedoch, die verantwortlichen Programmmacher und allen voran Rob Muntz fristlos zu entlassen, was einige VPR0-Kollegen gefordert hatten. Intern heißt es bei der VPR0, dass Muntz und sein gesamtes Team bis Ende des Jahres aller Voraussicht nach "Sendeverbot" erhalten sollen.
Muntz selbst steht nach wie vor zu seiner Satire-Sendung. Er sagt: "Über jede Einstellung wurde nachgedacht. Natürlich weiß man nicht von vorneherein, wenn man diese Aufnahmen dreht, wie das Publikum darauf reagieren wird. Aber unsere Intention war klar. Wir wollten deutlich machen, was sich unserer Meinung nach momentan in Österreich entwickelt." Muntz und sein Team wollten mit ihrer Satire nach eigenen Angaben "gegen die politische Korrektheit" agieren. Doch die meisten Kritiker meinen, die Sendung sei geschmacklos und inhaltsleer. Einige entdecken gar antisemitische Anklänge. Muntz muss sich inzwischen auch den Vorwurf gefallen lassen, er sei ein heimlicher Faschist. Starker Tobak für den Programmmacher, der sich bislang auf Seiten des linken Gutmenschentums wähnte. Er entgegnet darum, er sei Opfer eines internen Machtstreites bei VPRO, der zwischen der "alten Meute" und den "jungen Leuten" wüte. "Wir sollen vor denen (gemeint ist die ‚alte Meute') auf die Knie. Aber den Kniefall tun wir nicht", sagt Muntz martialisch und klingt dabei ganz so wie ein Widerstandskämpfer gegen die Herausforderung des Totalitarismus. Bestärkt sieht er sich durch andere TV-Sender, die Muntz und seinem Team inzwischen Angebote unterbreitet haben. Doch Mutzens Ehre heißt Treue, er will bei VPR0 bleiben.
Der "progressive" Sender hat in den Niederlanden eine lange freisinnige und liberale Tradition. VPRO versucht häufig, mit Sendungen zu provozieren. Doch das, was gern als Gegen-den-Strom-Schwimmen bezeichnet wird, ist in den Augen von Gegnern allzu häufig kritiklose Kumpanei mit dem Zeitgeist. Für andere aber war und ist VPRO das Experimentierfeld für abweichende Ideen. Deswegen ist Harry Mulisch vor mehr als 20 Jahren dem Sender beigetreten, der - wie alle öffentlich-rechtlichen Sender in den Niederlanden - eine bestimmte Mitgliederzahl brauchte, um eine Senderlizenz zu erhalten. Jetzt aber hat Mulisch seine Mitgliedschaft gekündigt.
Der Sender im Netz:
www.vpro.nl