VPRO Gids

Na programma’s over normen, waarden en het geloof in god, storten Rob Muntz en Paul Jan van de Wint zich nu op dieren, natuur en milieu. ‘Ik scheid mijn afval.’ ‘Ik niet.’

‘Is dit wat?, vraagt Rob Muntz terwijl hij met moeite een blouse met fleurig Hawaï-dessin probeert dicht te knopen. ‘Lekker wijd moet het zitten Muntz,’ vindt Paul Jan van de Wint, ‘niet te strak. En het moet kleuriger zijn. Fel en wijd.’

Drie weken voor de eerste uitzending van hun programma De Milieuridders zijn Muntz en Van de Wint in de studio van de Amsterdamse zender AT5. Van de Wint lijkt er al klaar voor. In zijn presentatiepakje (blouse met afbeeldingen van zonnebrillen, ondergaande zonnen en palmbomen; lichte broek van glimstof, witte schoenen) loopt hij door het decor. Daar zal zo meteen de leader opgenomen worden. Muntz probeert de juiste combinatie van broek en blouse nog te vinden. ‘Ik vond die zilveren wel sexy.’ ‘Nee, die is voor de jubileumuitzending.’

Op het paarsgroene decor blijkt nog wel het een en ander aan te merken. Op de prints van milieuonvriendelijke afbeeldingen (rokende fabriekspijp, drukke verkeersweg, vaten olie, gekapte bomen, geslachte blote beesten aan haken) staan ongewenste streepjes. Eén foto laat zelfs al los van de achterwand. Een lamp flikkert. En de presentatiedesks zijn fragiel. ‘Een scheurtje hier en je moet het hele ding vervangen,’ wijst Muntz.

Muntz en Van de Wint hebben er zin in; in het maken van het ‘toonaangevende programma dat dieren, natuur en milieu weer op de politieke en maatschappelijke kalender zet’. Hun eigen woorden. Eigenlijk wil Van de Wint er ook nog mensenrechten in. ‘Maar misschien komt dat later.’ Want in de shownieuws-achtige setting (‘Rob is Albert, ik ben Beau’) kan het over alles gaan. ‘Ideeën komen bijvoorbeeld van onze kliklijn, waar mensen informatie kunnen achterlaten.’

Over illegale Chinezen die overlast veroorzaken, een olie lekkende jeep, asociale Friese buren. ‘Daar gaan wij dan op af. En dan kan het zijn dat we aan de kant van de klikker staan, of aan die van de mensen die we aantreffen.’ Zo bleken de Friese buren fijne mensen. Wel met een autokerkhof in de tuin. En bij de Chinese man die zei dat hij zijn paspoort ging pakken, ging de deur niet meer open. ‘Wat dat met milieu te maken heeft? Geen fuck.’

Maar andere onderdelen van De Milieuridders wel. ‘We krijgen tips van allerlei organisaties die met dieren, natuur en milieu te maken hebben. Zoals Milieudefensie, Wakker Dier, de Dierenbescherming. Bijvoorbeeld over een tachtigjarig vervuild vrouwtje dat zestig door de maden aangevreten schapen houdt. We zoeken haar op, en als dan blijkt dat dat een heel aardig vrouwtje is, kiezen we haar kant. Dan laten we de organisatie die haar aangaf, vallen. We zijn onafhankelijk en bepalen per onderwerp wiens vriend we zijn. Die van de klikker, of van degene over wie geklikt is.’

Hoe serieus zijn de heren eigenlijk geïnteresseerd in Het Milieu? ‘Ik scheid mijn afval,’ zegt Muntz. ‘Ik niet,’ reageert Van de Wint. ‘Het wordt niet gescheiden verwerkt, dus het heeft geen enkele zin alles apart in te leveren. Het publiek weet niet hoe dingen echt zitten. Je wordt opgezadeld met een schuldgevoel, maar wij willen proberen achter de waarheid te komen. Hoe zit het nu echt met het broeikaseffect? Kunnen we er iets aan doen, en zo ja, wat?’ Muntz verheugt zich op mogelijke milieuridderreisjes. ‘Naar stierengevechten in Spanje, of naar New Orleans om honden te gaan redden. Ach, zo moeilijk is het allemaal niet; je gaat erheen en hebt een item.’

Yasha, VPRO gids nr. 27 van 2 juli 2005.

In zijn column schrijft Grunberg over ‘God bestaat niet’ en de kolossale ezels Muntz en Ephimenco: “De schijn van verontwaardiging en engagement, de inhoud van André van Duin, overgoten met de lauwwarme saus van het carnaval uit Driebergen”. En: “Kolossale ezel Ephimenco verklaarde dat binnenkort de moslimterroristen kolossale ezel Muntz zouden achtervolgen”. “Als op Muntz werkelijk een aanslag zou worden gepleegd, zou dat met terugwerkende kracht zijn prutswerk enige betekenis geven. Voor sommige columnisten en kunstenaars is een aanslag de enige weg naar de roem”.

Een goedkopere opruier als die stumpert van een Ephimenco loopt er inderdaad niet rond. Maar ik denk dat als Grunberg zijn uitgebluste intellectuele gemurmel zou opleuken met een vleugje André van Duin dat dan het weggezakte RAM alsnog tot grote hoogte zou kunnen stijgen. Ze zouden absoluut een succesnummer worden, die twee. Het duo Van Duin en Grunberg. Het beste wat Grunberg tot nu toe voor televisie gedaan heeft is de telefoonboeken reclame.

Grunberg probeert alvast die andere van de reclame bekende schrijver de loef af te steken. Campert haastte zich, na de aanslag op Van Gogh, te schrijven dat Van Gogh niet de geschiedenis in kon gaan als “martelaar van het vrije woord”. Erg belangrijk om te vermelden na zo’n gebeurtenis. Nee het vrije woord is van Campert en Grunberg. Die wanen zich al in het Walhalla van de eeuwige roem. Daar hebben zij geen aanslag voor nodig. Niet dat iemand het de moeite waard zou vinden om een aanslag op hen te plegen. Ze houden zich tenslotte met veel oog voor detail alleen met zichzelf en hun kleine directe omgeving bezig. Van het gekoketteer met krampachtig uit het echte leven gegrepen paradijsvogels zal niemand wakker liggen.

Paul Jan van de Wint, maker en bedenker van
“God bestaat niet”, www.muntzvandewint.com

Het tegendraadse duo Muntz en Van de Wint maakte voor de RVU een zesdelige serie over Het Grote Complot dat de wereld beheerst. Als ware Moraalridders gaan zij op zoek naar de alomvattende verklaring van de rottige wereld waarin we leven.

Paul Jan van de Wint: 'Het idee is vorig jaar ontstaan, toen we in Zuid-Afrika waren voor ons programma Jacht is natuurlijk . We kwamen daar een ex-CIA-agent-op-de-vlucht tegen, aan wie ik mijn weinig florissante wereldbeeld toetste. Hij bevestigde het niet alleen, maar maakte het nog erger dan al leek. Hij was persoonlijk betrokken geweest bij illegale geldtransporten van de CIA, verdiend met drugs. Elke 29ste van de maand ging hij bij de toenmalige premier van Pakistan, Benazir Bhutto zestien miljoen dollar ophalen, die was verdiend aan de heroïneteelt. En dan vloog hij naar de Congo om het daar in de vuile oorlog in Angola te pompen, die zich vijfentwintig jaar voortsleepte.'

VdW: 'Vijfentwintig. Die man had bijvoorbeeld ook voor Ceauscescu gewerkt, maar was op een gegeven moment "freelancer" geworden en nu werd hij weer bedreigd door zijn oude werkgever.'

M: 'Hij had twee van die apen bij zich, bodyguards. In Zuid-Afrika is bijna iedereen van de onze leeftijd zo ongeveer huurmoordenaar geworden. Allemaal van die lui die na de apartheid uit het leger zijn gekickt.'

VdW: 'Zuid-Afrika was echt de endeldarm van de wereld, waar al het vuil samenklontert. Zo ervoer ik het.'

M: 'We zaten daar tussen zeer onfrisse types. Van die lui die je graag videobanden laten zien waarop zwarten worden afgeknald.'

VdW: 'En daar komen dan weer andere rare types op af die op wild gaan jagen. Dat trekt elkaar aan. Figuren die roepen dat aids een zegen is, want een probaat middel om de zwarten uit te roeien. Ouwe jongens krentenbrood.

Maar zo wordt er in andere delen van de wereld op grote schaal en onomwonden over die dingen gedacht en gesproken. De zogenaamde weldenkendheid hier in Nederland is veruit in de minderheid. En wij vinden het leuk om wat te poken in die Hollandse zelfgenoegzaamheid. In Nederland zijn we blind voor hoe de wereld echt in elkaar zit. Als je het echt meemaakt word je van elke illusie beroofd. Het is aanmatigend te denken dat de wereld op onze 'goede' manier kan worden ingericht.'

Het is een zootje in de wereld, maar veel mensen - bijvoorbeeld in Europa - hebben weinig te klagen.

VdW: 'Natuurlijk. Maar het lekkere leven dat wij leiden heeft te maken met het lijden van de ander. En dat is wrang.'

VdW: 'Nee. Mijn eerste interesse is nieuwsgierigheid, hoe dingen in elkaar zitten. En de tweede drijfveer is toch een soort woede. Van daaruit maak je programma's of kies je in ieder geval bepaalde thema's uit.'

Een van de 'adviseurs' die jullie voor de serie hebben aaangetrokken is mediaprofessor Cees Hamelink, de man die ze bij De leugen regeert hebben gewipt. Wat is zijn bijdrage?

VdW: 'Terug uit Zuid-Afrika zag ik een aflevering van De Leugen Regeert . Hamelink had daarin een discussie met Max van Weezel (adjunct-hoofdredacteur van Vrij Nederland , red.) en beweerde dat je de zaken als journalist ook wel eens van een andere kant kon bekijken. Het ging over 11 september. Dat werd door Van Weezel weggewoven: die vond het allemaal onzin, alsof er achter elke boom een CIA-agent staat te loeren. Je moest volgens hem schrijven wat het volk wil, en ach, hij had ook helemaal geen tijd had om alles uit te zoeken.

Toen dacht ik bij mezelf: ja fuck, dat is gewoon exemplarisch hoe het in elkaar zit. Geen passie, geen gedrevenheid en geen engagement. De bolwerken van vroeger zijn verworden tot een soort lifestyle-instrumenten voor de generatie die destijds nog het gevoel had met iets bezig te zijn.

Ik kwam Max trouwens laatst tegen op de Miljonairs Fair. Ik was er voor dit programma, maar Max liep daar voor zijn plezier rond. Hij zei dat 'ie nu eenmaal een voyeur was en dat 'ie het verder allemaal maar liet voor wat het was.'

Jullie concluderen dat alle ellende in de wereld uiteindelijk voortkomt uit de neiging tot lijfsbehoud en eigenbelang. En omdat ieder mens daarmee behept is is de ellende dus onontkoombaar. Waarom dan toch ...

VdW: 'Het is onontkoombaar. Maar toch is het prettig om het af en toe bloot te leggen. Het is nu eenmaal zo dat er een bepaald soort types komt bovendrijven, die echt overal schijt aan hebben. Ruding zegt bijvoorbeeld - in de aflevering over geld - dat eigenbelang de motor van de markt is, en dus goed is. Hij gelooft in "verlicht eigenbelang". D.w.z. dat andere mensen er soms ook nog wat aan hebben.'

W: 'Het grootste probleem wat ik ermee heb is dat het net zich steeds meer lijkt te sluiten, vooral in Nederland. Met de globalisering begint alles in elkaar over te lopen. Rechters die in raden van commissarissen zitten, journalisten worden adviseur, politici zitten overal bij en financiële instellingen sponsoren maar van alles. Ze kennen elkaar allemaal en ze komen alleen maar boven drijven omdat ze de juiste dingen zeggen of zich op een bepaalde manier gedragen.

Kijk naar de EU. Het is natuurlijk prima als we het allemaal beter krijgen en dat er geen oorlog meer is. Maar tegelijkertijd is er iets aan de gang waardoor je er geen grip meer op hebt. Het is onzichtbaar geworden , en daardoor ondemocratisch. Neem zo'n commissie Tabaksblatt, dat is natuurlijk een wassen neus. Dat is een vorm van zelfregulering die er op neerkomt dat niemand zich verder meer met het bedrijfsleven bemoeit. En af en toe staat er een klokkenluider op die meteen weer onderuit wordt geschoffeld.

Het wrange is dat we het prima vinden, want het functioneert uitstekend. We hebben het goed en we krijgen het nog beter en de rest wordt buitengesloten.

Dat is eigenlijk Het Grote Complot. Want het zit ook in onszelf. We schuiven graag verantwoordelijkheid af en hebben geen zin om iets te controleren of ons in iets te verdiepen. Als we maar een lekker leventje hebben.'

Het Grote Complot - de wereld verklaard

De media zijn niets meer dan een doorgeefluik van het nieuws geworden zonder eigen mening of visie.

Afl 3: Geld. Met oa Paul Valens, Onno Ruding, Jean Pierre van Rossum en Rienk Kamer

Afl 4: Oorlog . Met oa Andries van Dantzig, Jan van Hooff, Rudi van Meurs en Hans van den Broek.

Is de angst die met oorlogen gepaard gaat niet een subliem middel om het volk te knechten?

Is het überhaupt mogelijk dat de wereld overspoeld wordt met drugs zonder dat de overheid er aan mee werkt?

Afl. 6: Samenzweringen . Met oa H. W. von den Dunk, Anton van Hoof, Jos van Hezewijk en Dries van Agt.

Een van de 'adviseurs' die jullie voor de serie hebben aaangetrokken is mediaprofessor Cees Hamelink, de man die ze bij De leugen regeert hebben gewipt. Wat is zijn bijdrage?

Het Grote Complot - de wereld verklaard