Adformatie 15 februari 2001

Commercials maken voorbij de lefgrens

Door Piet Hein Gons

Na een gedwongen inactief jaar vanwege hun zwaar omstreden filmpjes voor VPRO's Waskracht! gaan Rob Muntz en Paul Jan van de Wint commercials maken voor productiemaatschappij Ocean View. Muntz en Van de Wint over lef, moraalmaffia en Hitler.

Nee, ze zijn niet uitgekotst door de VPRO ("we maken toch immers gewoon weer nieuwe programma's, alsof er niets gebeurd is"). En dus proberen ze niet wanhopig zich te rehabiliteren door het maken van commercials. "Want", bezweert Paul Jan van de Wint "het blijft naast elkaar bestaan. En als het één niet meer lukt of mag, dan misschien het ander wel." Waarop Rob Muntz hem schaterend bijvalt: "Uiteindelijk streven we naar een situatie dat we rondom onze programma's ook de reclameblokken gaan regisseren. En het journaal ook. Gewoon een doorlopende familieavond waarbij je niet meer hoeft te zappen."
Van de Wint gaat ondertussen opmerkelijk snel in de verdediging en onderschrijft de eindigheid die in hun werk besloten ligt. "Ik snap heel goed waar je heen wilt, dus laten we elkaar geen mietje noemen. Jij vindt het raar dat mensen die zich zo onafhankelijk opstellen en op televisie met iedereen de vloer aanvegen ook commercials gaan maken. Jij vindt dat niet te rijmen. Maar je moet gewoon een soort fantastisch doel hebben om naar te streven. En wij willen niet van één ding afhankelijk zijn."
Het idee om commercials te gaan maken is 'langzaam ontstaan' in het afgelopen jaar waarin ze 'alle shit van de vaderlandse moraalmaffia' over zich heen gekieperd kregen. De items voor VPRO's Waskracht! waarin ze Emile Ratelband op Schiphol tot oprechte razernij brachten, Ronald-Jan Heijn in tranen kregen en Willibrord Frequin zelf op z'n Frequins gingen stalken, hadden al furieuze reacties teweeggebracht. Maar het filmpje waarin Muntz verkleed als Hitler orthodoxe joden in Wenen achternazat, was er de directe aanleiding voor dat ze een jaar werkloos - maar doorbetaald - thuiszaten.
"Omdat de kern van leuke filmpjes maken hetzelfde blijft, of je ze nou in opdracht maakt of zelf verzint", ging het tweetal maar eens bij wat reclamebureaus (SWH, Ubachs Wisbrun, FHV, Result DDB) langs. In die gesprekken werd hun aangeraden eens te gaan praten met Hans van Rijs van Ocean View, dat trouwens ook al eens een Hitler-filmpje maakte dat bij de ADCN-uitreiking van vorig jaar geweigerd werd. Met hem was het 'gelijk lachen'. "Dat zij hun nek voor ons durven uitsteken, sterkt ons in het idee dat wij dit serieus kunnen doen", alibiet Van de Wint. "Zo weten we dat er een markt voor ons is. Anders hadden ze bijvoorbeeld ook niet zoveel geld gestoken in het maken van onze showreel."
Bloedserieus
Muntz haast zich hun vakmatigheid - waarvan de kritiek consequent de laatste drie lettergrepen benadrukt - en ervaring aan te voeren. "Het is heel moeilijk om jezelf in zo'n positie te plaatsen en er dan ook nog mee weg te komen. Kijk, wij zijn allebei al ruim tien jaar bloedserieus met ons vak bezig. Onze aanpak past nou eenmaal bij onze karakters en recalcitrantie. Voor onszelf hebben we bewezen dat onze kracht in humor en timing ligt, wat een ander daar ook van denkt. En trouwens, zoals wij werken kun je niks overdoen. Je moet dus donders goed weten waar je mee bezig bent."
Risico's zijn volgens Muntz uitgesloten omdat alles van tevoren uitgedacht en goedgekeurd is. "Bij commercials kun je alles zes keer overdoen, dus daar wordt het alleen maar beter van. Plus dat we geen productie hoeven te doen, geen concept hoeven te verzinnen, niet met klanten hoeven praten. Alleen al daarom zijn wij gewoon het beste wat de commercialwereld kan overkomen."
Van de Wint begint omstandig uit te leggen waarom hij zeker weet dat adverteerders op ze zitten wachten en ontvouwt bijkans een complottheorie. De publieke omroep zit volgens hem klem in een soort vreemde moraliteit. Die dwingt ze om zich te houden aan een aantal ongeschreven wetten, omdat ze ontzettend bang zijn hun eigen achterban - vijftigplussers die al jarenlang lid zijn - te verliezen. Ook zouden ze nog steeds een beetje vastzitten aan de verzuiling. "Dus komen ze niet verder, terwijl hun achterban aan het uitsterven is. Ze beseffen donders goed dat ze aan iets nieuws moeten beginnen, maar hebben daar het lef niet voor."
Bij de commeriëlen is 't niet veel beter. Die zouden doodsbang zijn dat adverteerders weglopen en durven derhalve ook niemand voor het hoofd te stoten. Kortom: "De tv wordt geregeerd door angst. En met reclame is dat net zo." Hij gebruikt het voorbeeld van de Amerikaanse filmindustrie, waarin eens in de zoveel jaar een vernieuwende low-budgetproductie een klapper maakt en de standaard wordt voor jaren daarna. Van de Wint: "Zo werkt het ook bij televisie en reclame. Ideeën en onconventionele manieren van aanpak zijn altijd nodig om industrieën verder te brengen. En op televisie hebben wij dat patroon van angst tenslotte al doorbroken."
Muntz trekt een vergelijking met het werk van zijn vader Aad (voormalig directeur reclame bij Centraal Beheer en bedenker van de zin 'Even Apeldoorn bellen'). "Hij heeft de reclame leuk gemaakt. Want twintig jaar geleden stelde de commercialwereld nog helemaal niks voor. Veel schimmige packshotjes en af en toe een John Cleese tussendoor, maar verder niet. Mijn vader was degene die de lefgrens verlegd heeft bij beslissingsnemers. En wij staan óók voor lef."
Mooie verhaaltjes
Hoewel de commercials - die ze overigens nog moeten maken - in het verlengde zullen liggen van wat ze nu maken en al gemaakt hebben, hebben ze geen last van een stigma ("wat er daarna gebeurt is niet meer in onze handen"), noch van een verwachtingspatroon: "We doen toch gewoon wat we leuk vinden." Met daaraan toegevoegd het onomstotelijke: "Als we gevraagd worden om een filmpje te regisseren, dan ligt dat logischerwijs in onze lijn want anders vragen ze ons niet." En ja, natuurlijk moet je wel gelijkgestemde creatieven en klanten hebben. "Maar als die er niet zijn, als niemand ons wil, dan maar niet."
Maar waarom zouden ze niet gewild zijn, vraagt Van de Wint zich tegelijkertijd hardop af. Ze vertellen toch 'mooie, leuke verhaaltjes'? En alles wordt ook nog eens van tevoren doorgebrieft. "Dus mensen hoeven niet bang te zijn dat Hitler ineens op de set komt. Tenzij het gewenst is natuurlijk. Dan zijn wij daar wel weer de aangewezen mannen voor, ja."

Credits, nummer 5, september 2003.

Door Jeroen Siebelink

'Dat hele segment van leeghoofdige trutten'

Televisie- en radiomakers: Robbie Muntz en Paul Jan van de Wint

"Wansmaak kan heel verfrissend werken. Je kunt er de zogenaamd goede smaak mee om de oren slaan. We kotsen dan ook niet zozeer van ranzige reclame, als wel van zouteloze reclame. Van spotjes die zichzelf en hun personages bloedserieus nemen, terwijl hun levens zeer triviaal zijn. Neem die spotjes voor maandverband of voor de financiële producten van de ING bank. Een portier van een kantoorgebouw luistert twee vrouwen af die heel dynamisch in het leven blijken te staan. De ene zegt tegen de ander: 'Hier blijf ik niet werken hoor! Ik heb het allemaal geregeld.' Het zijn zulke leuke vrouwen, ze stralen zoveel zekerheid uit. Zonder een greintje zelfrelativering hangen ze de moderne vrouw uit. Maar ondertussen fladderen ze wel rond op een suf klote kantoor. En hoe onafhankelijk ze ook zijn, uit angst dat ze gaan lekken of stinken, doen ze waarschijnlijk toch maar wel een inlegkruisje in. Omdat ze anders onzeker worden en niet meer zichzelf kunnen zijn. Hoe ze die doelgroep neerzetten, dat hele segment van leeghoofdige trutten. Net gasten van het televisiespelletje Lingo: volstrekt oninteressante mensen met een saai kut leven en afkomstig uit Almere. Ze doen heel leuk afwisselend werk en ze hebben ook nog hobbies. Al met al genoeg reden om zelfmoord te plegen. Ergerlijk, mensen die zichzelf zo serieus nemen terwijl de honden er geen brood van lusten. Kijk eens, wat ben ik leuk, jong, modern en ondeugend! Wat ben ik druk, druk, druk - maar zonder inlegkruisje ben ik nergens. Dat je als adverteerder denkt weg te komen met een campagne zonder humor, met niet bijzondere mensen die voor bijzonder moeten doorgaan. Dat ergert ons. In bijna alle televisiespotjes wordt wel een poging gedaan om op een oorspronkelijke manier iets met humor of zelfrelativering aan de man te brengen. Voor de makers van maandverband is het echter genoeg als je zogenaamd heel dynamisch in het leven staat. Wrange grap is dat die lui vrouwen het liefst van wieg tot graf een luier laten dragen. Voor elke leeftijd wat wils: van Up & Go via O.B. tot incontinentieluiers. Alleen de groep van 6 tot 12 jaar is nog een witte vlek in hun segmentering. Maar daar verzinnen ze nog wel wat voor. 'De vlotte vrouw die het helemaal voor elkaar heeft' zien wij - teruggevoerd tot haar essentie - ook in de commercial van Breaker, die drinkyoghurt met zonnebloempitjes van Friesche Vlag. De neger is dom want hij prutst nog met een bekertje en een lepeltje. Maar zij heeft het voor elkaar met haar zuigzakje."