ROB MUNTZ EN PAUL JAN VAN DE WINT, 16-2-2006
Goede rockmuziek is aanstekelijk, meezingbaar en als het even kan ook een beetje aanstootgevend. Vrijwel alle wereldacts hebben, meestal aan het begin van hun carrière, mensen op de barricaden, of op zijn minst hun achterste benen weten te krijgen. Rob Muntz en Paul Jan van de Wint vormen weliswaar geen rockact, maar stennis schoppen beheersen zij als geen ander. Was het niet door als Hitler verkleed het centrum van Wenen onveilig te maken, dan was het met hun serie over TV dominees, waarin Rob Muntz het wereldrecord grijnzend in de camera kijken op alle fronten scherper stelde. Hoewel in hun huidige programma Milieuridders de presentatie minder extreem is dan de daarin getoonde videobeelden van de excessen van onze consumptiemaatschappij, blijft het een ideaal duo om te confronteren met de meest controversiële acts uit de geschiedenis van de rock & roll.
Door Jasper van Harskamp en Hans van den Heuvel
Fotografie Michel Mees
THE OSMONDS – Crazy Horses (1972)
Waarschijnlijk de eerste hit waarin de luchtverontreiniging werd aangekaart.
Muntz, meteen: ‘Crazy Horses, The Osmond Brothers. Ik was zes/zeven toen ik dit nummer voor het eerst hoorde.’
Wint: ‘Nee, ouder. Dit nummer is uit ‘73-‘74. Dus je was een jaar of tien.’
Muntz: ‘Ik heb dit als kind op school staan zingen, als weeksluiting of zo. Whhheeaw!! Alle meisjes in de klas waren verliefd op Donny Osmond.’
Wint: ‘In plaats van op jou.’
Muntz: ‘Dat was zo’n dikke pad, echt zo’n dik, klein jochie, met van die bruine oogjes.’
Wint: ‘Muntz was tot vijf jaar geleden heel mager.’
Muntz: ‘Die Osmond Family was een heel bijzondere familie. Waren het geen Mormonen?’
Wint: ‘Vandaar dat ze maar aanfokten. Al die kids leken op elkaar. Dit is gewoon de blanke uitvoering van The Jacksons. Minder goed alleen.’
Muntz, zingend: ‘Dooooown By The Lazy Riiiver, was dat ook van hen? Maar Crazy Horses vind ik hun beste nummer, het enige nummer dat echt rockte. Het allereerste plaatje dat ik kocht.’
Wint: ‘Ik voelde me toen al hierboven verheven. Ik was 1 jaar ouder.’ Muntz: ‘Ja. Jij zat al met Captain Beefheart en zo.’
Wint: ‘Ik vond dit wel een goed nummer, maar een beetje dom. Ik speelde nog met autootjes...’
Muntz: ‘Ik wist niets van auto’s. En ook niet dat dit over uitlaatgassen ging. Ik dacht aan wilde paarden die over de prairie renden.’
TYPE O NEGATIVE – Der Untermensch (1991)
Mede naar aanleiding van dit nummer werd de eerste Nederlandse tournee van deze band begin jaren ‘90 afgelast, door protestacties uit links radicale hoek.
Muntz: ‘Depeche Mode of zo?’
Wint: ‘Het lijkt op de punk/new wave van eind jaren ‘70. Bands als Siouxsie & The Banshees. Maar dat had je in de jaren ‘80 weer, en begin ‘90 met Pixies en Kurt Cobain. Hmmm... Marilyn Manson is later...’
Muntz: ‘The Thunderbirds, deel twee, haha. Type O Negative zeg je? En toen jullie dit hoorden, dacht je meteen aan ons? Zij zijn zeker extreem rechts? Anders maak je geen nummer dat zo heet.’
Wint: ‘Nee, dat zijn ze niet. Je had ook een film: Beruf: Neonazi. Die was gemaakt door een jongen die neonazi’s volgde in hun dagelijkse doen... Ze werden thuis gefilmd bij het opstaan en ontbijt. Hun moeder poetste hun kistjes netjes en vervolgens gingen ze als neonazi de straat op... Meestal wordt de boodschapper totaal verkeerd geïnterpreteerd. Als je je met een dergelijk onderwerp bezighoudt wordt alles voor het gemak over één kam geschoren. Dat is ons gebeurd, dus Type O Negative vast ook. Hey you on public assistance, why don’t you get a job. Inmiddels heeft iedereen zijn mond hiervan vol en is elke politieke partij, inclusief groen links, op dit standpunt komen te staan. Maar toen was dat heel erg, haha. Begin jaren ‘80 woonde ik zelf in kraakpanden. In die periode heb ik een enorme antipathie tegen krakers ontwikkeld. Binnen zo’n krakersbolwerk creëerden ze namelijk een soort maatschappij die erger was dan wat je daarbuiten ooit kon tegenkomen, inclusief Noord Korea. Zo besliste een ballotagecommissie wie er in dat kraakpand mocht wonen. De mensen in die commissie hadden zelf kamers zo groot als voetbalvelden omdat ze ‘kunstenaar’ waren of zich daarvoor uitgaven, maar verder deden ze nooit iets. Toen er werd gezegd dat alleen nog maar lesbische wijven met een blokhoofdkapsel en een tuinbroek toegelaten mochten worden, hadden die krakers helemaal niet in de gaten dat ze zelf een narcistische dictatuur aan het stichten waren. Meestal kwamen ze uit een soort bourgeoismilieu. Ze wisten niets van armoe, maar ze hadden een ongelooflijke overtuiging dat het juist is wat ze doen. Dat zie je nu bijvoorbeeld bij dierenactivisten.’
Muntz: ‘Dat zijn dezelfde lui, hetzelfde type mensen.’
Wint: ‘Het extreem doortrekken van je eigen gelijk, dat is heel erg eng.’
Muntz: ‘Wat erg dat die band door een volksoproer niet kon optreden.’
Wint: ‘Hetzelfde is gebeurd met dat toneelstuk van Fassbinder, over een gierige jood. Iedereen stond daarover op zijn achterste poten.’
Muntz: ‘Fatima Elatik heeft dat tegen gehouden.’
Wint: ‘Nee, die heeft de opvoering van Aisha tegengehouden, omdat daarin Mohammed met een negenjarig meisje trouwt. Dat soort sentimenten zijn er altijd. Er kan ook een maatschappelijke consensus zijn over wat goed en fout is. Het politiek correcte denken, waarbij je meteen wordt ‘afgeschoten’ als je iets zegt dat daar tegenin gaat. Als je die mening niet deelt, kom je niet hogerop, verlies je je baan of word je met de nek aangekeken.’
THE CLASH – I Fought The Law (1978)
Wint: ‘The Clash was heel geëngageerd, altijd opkomend voor de lagere sociale klasse. Ik heb me nooit zo verbonden gevoeld met bands die een dergelijk groepsgevoel creëerden, hield meer van eenlingen. Individuen die nergens thuishoorden en uiteindelijk zelfmoord pleegden. Ian Curtis bijvoorbeeld. Ik kan me ook nog het eerste concert herinneren van The Birthday Party, in 1980. Met Nick Cave. Zoo Music Girl. Dat vond ik echt waanzinnig. En Captain Beefheart, daarvoor. Die heeft geen zelfmoord gepleegd, maar was wel een ongelooflijke eenling.’
Muntz: ‘In die periode was ik helemaal niet bezig met dit soort politiek correcte muziek. Ik luisterde meer naar ehm… disco.’
Wint: ‘Van die lui met die hoge stemmetjes... Zoals de Bee Gees.’
SABRINA – Boys Boys Boys (1987)
Muntz: ‘Dit is uit mijn tijd. Ik heb nog met haar gezoend. Oh nee, da’s niet waar.’
Wint: ‘Sabrina hebben we hierheen gehaald voor Ex Porn Star, een feest waar de draak wordt gestoken met alles dat goed fout is. Wij regelen daarvoor vaak de sterren. Die vinden Robbie soms heel leuk, maar soms ook niet. Sabrina haatte hem echt, haha!’
Muntz: ‘Inderdaad. Op een gegeven moment heb ik GROTE ruzie met haar gehad. Sabrina was 17 toen ze begon en is nu 35. Maar ze denkt nog steeds dat ze de grote ster is, met hele achterlijke eisen. Ze kwam op Schiphol aan en ik moest haar ophalen, met De Broertjes (neefjes van Van de Wint, de ‘bedenkers’ van Ex Porn Star), een limo, De Telegraaf en al. Ik was er als eerste, omdat De Broertjes zich altijd verslapen. Ik stond bij de gate met een hele ploeg cameramensen, maar dat wijf - een heel klein meisje met ZO’N zonnebril - loopt ALSOF ZE NIKS ZIET ZO DE ANDERE KANT OP. Ik dacht: dat is d’r niet. Maar ze was het wel! Het werd nog erger, want we hadden het Zuiderbad geregeld, voor zo’n zwembadscène met die tieten zoals in de clip. Wilde dat wijf niet in het water! Ze wilde wel op blote voeten aan de rand van het trappetje staan met d’r spijkerbroek aan. Maar ze heeft smetvrees, dus moesten we overal handdoekjes neerleggen en voetje voor voetje... Dus ik pak haar op een gegeven moment gewoon op en til haar richting water. Nou, toen was het helemaal klaar. Gillen alsof ze verkracht werd! Einde oefening. Hij is toen haar grootste vriend geworden... Hij mag bij d’r thuiskomen, in het zwembad, een maand lang in d’r vakantiehuis.’
Wint: ‘Ja, maar ik zal er geen gebruik van maken. Ik heb er helemaal niets mee.’
Muntz: ‘Ik ook niet. Ik bedoel, ik heb me nooit afgetrokken op Sabrina, kan ik je zeggen. Op Chicholina wel.’
RAMMSTEIN - Bück Dich (1997)
Muntz, na enige tijd: ‘Rammstein? Tja, wel grappig.’
Wint: ‘Dit grijpt terug naar de jaren ‘80/’90, Einstürzende Neubauten en zo. Er zijn toen een heleboel goede dingen gebeurd, maar bands die daarop teruggrijpen, daar ben ik niet opnieuw in geïnteresseerd. Kurt Cobain en Pixies vond ik wel goed en heb ik gekocht. Ik had wel Duitse muziek, hoor. Tanz Den Mussolini van DAF vond ik bijvoorbeeld wel leuk. Maar Rammstein heb ik verder links laten liggen. Ik KEN het, maar het doet me niets.’
Muntz: ‘Ik vind die nieuwe clippies wel grappig, van die laatste plaat, Benzin bijvoorbeeld.’
Wint: ‘Als ik een Duitser was, zou ik er echt een schepje bovenop doen en de meest afschuwelijke tekst schrijven. Dat doet Rammstein ook en dat kan ik heel goed begrijpen. Ik bedoel: dat gezeik over fout zijn in de oorlog, hou toch eens op man... Dat wekt het op.’
ANAL CUNT – Hitler Was A Sensitive Man (1999)
Muntz: ‘Is dit South Park? Heel goed dit, zeg (cynisch bedoeld)… Dit stamt echt uit de punktijd, toch?’
Wint: ‘Nee dit is van nu. Dat hoor je. Het grappige van punk is, dat als je het terughoort het eigenlijk heel netjes was... The Sex Pistols maakten eigenlijk melodieuze, zachte nummers.’
Muntz: ‘Disconummertjes eigenlijk.’ Nuriënd: ‘God Save The Queen... nanana…’
Wint: ‘Dat is een leuke meezinger, vergeleken bij dit, hahaha...’
Muntz: ‘Hoe heet dit? Anale Kut? Nou, met die naam is in ieder geval niks mis!’
Wint: ‘Het is natuurlijk het allermakkelijkste en het beste om iets te doen met het grootste monster dat de wereld ooit gekend heeft. Als je mensen wilt shockeren of wakker wilt schudden moet je Hitler erbij halen. Dan is het in een keer duidelijk. Het is ZO afschuwelijk dat ze er nog steeds niet klaar mee zijn.’
Muntz: ‘Maar tegelijkertijd gebeurt het weer. De genocide in Afrika, waar niemand over lult, in Irak waar we bezig zijn... Waar hebben we ‘t over? Ik vind dat Anal Cunt gewoon gelijk heeft.’
Wint, lachend: ‘Ja, hij had ook goeie ideeën, hahaha. Maar waarschijnlijk hadden ze meer mensen bereikt als ze dat in een lieflijk, Carpenters-achtig liedje hadden verpakt. Zoals De Vliegende Panters deden, met Anne Frank. Daar is verder niemand over gevallen toch? Iedereen weet dat ze bij de VARA horen, dus niks aan de hand. Cabaret! Dan wordt er van je verwacht dat je shockeert.’
Muntz: ‘Maar als je iets laat zien dat ze niet kunnen plaatsen en ze gaan lachen, worden ze heel boos. Omdat ze niet snappen wat er bedoeld wordt. Eigenlijk zou je er dus bij moeten zeggen: ‘dit is bedoeld om te lachen.’ Mensen denken niet meer zelf na.’
BUJU BANTON – Boom Bye-Bye (1992)
In dit nummer zou Banton oproepen om homo's neer te schieten. Hierdoor werd zijn optreden op de Uitmarkt geschrapt. 'In songteksten worden vaker dingen gezongen die ons niet welgevallen. Maar Buju Banton zingt er niet alleen over, hij doet het waarschijnlijk ook', zo verklaarde Pim Luiten van het Amsterdamse Uitburo (AUB), de organisator van de Uitmarkt.
Muntz, verveeld: ‘Lalalalalaaa… Is dit grappig bedoeld? Dit is niet meer dan leuk raar praten.’
Wint: ‘Leuke reggae dit. Bob Marley toch?’
Muntz: ‘Daar heb ik nog op geschuifeld. Gaat dit over inboorlingen of zo? Hebben wij die gasten uit Afrika weggejaagd, is dat het? Niet? Is die Buju Banton vervolgens afgeschoten dan? Hij was zeker zelf homo... Ik vind het wel een vrolijk nummertje.’
Wint: ‘Het is een beetje een raar taaltje. ‘Get up and run, get him now crew.’ Ik begrijp er niets van hoor.’
Muntz: ‘Wie is er achter gekomen, wat er in die tekst staat?’
Wint: ‘Het is allemaal angst. Angst voor mensen die een mening hebben. Daarom wordt er ook zo gereageerd op de moord op van Gogh. Zo van: zeg maar niks, da’s veel beter. Ik vind dat alles gezegd moet worden. En zeker in een kunstvorm.’
Muntz: ‘De bijbel staat vol met homofobe teksten. Maar die wordt niet verboden. Wat was het antwoord van Buju Banton op al die kritiek?’
Wint: ‘Je antwoord doet er niet meer toe, als je zoiets overkomt. Wij maken dat ook vaak mee. ‘t Ergste was natuurlijk ons Hitler programma. Dat werd totaal niet begrepen. En gebruikt als politieke aanleiding, van binnenuit bij de VPRO, om de toenmalige hoofdredacteur Hans-Maarten van den Brink weg te krijgen. Die werd ervan beticht dat ie zijn werk niet goed gedaan zou hebben. Hij had er namelijk voor moeten zorgen dat het programma nooit was uitgezonden.’
Muntz, heel cynisch: ‘Het is puur toeval dat Van den Brink later onze hoesteksten heeft geschreven. Hij probeerde zich bij ons terug te likken. Daarom zit hij nu hier (wijst op z’n buik), hahaha! Maar ik moet wel poepen dadelijk...’
Wint: ‘Van den Brink heeft ons laten vallen. Hij heeft wel honderd keer sorry gezegd, maar kon zijn kop er niet mee redden. ’
Muntz: ‘Eigenlijk moesten wij ons verontschuldigen, maar wij deden dat niet. Hij wel.’
Wint: ‘Het heeft hem niet geholpen. Die hele omroep is een slangenkuil. Al ga je in de endeldarm van een bestuurder wonen, dan nog word je uitgescheten. Dus het maakt eigenlijk niet uit wat je doet. Als zo’n hetze losbarst wordt er niet naar zo’n filmpje gekeken en al helemaal niet geluisterd naar wat je er over te zeggen hebt. Dus kun je beter van de nood een deugd maken en ervoor zorgen dat het je handelsmerk wordt om te poken in gevoeligheden. Dat zat al in ons, maar op dat moment werd duidelijk wat je teweeg kan brengen. Toen we met de TV Dominee kwamen maakte alleen de EO zich druk. Dat vond de VPRO prachtig. Maar als je de zaken omdraait raakt men in de war. Dan blijkt dat de EO eerlijker en eenduidiger is dan de intelligentsia. Die claimen de tweede wereldoorlog om te laten zien hoe goed ze zijn. Is iemand een kampbeul of zou je bij hem kunnen schuilen? Op zich een grappige alliteratie. Alleen zijn weldenkende linkse intellectuelen er zelf in gaan geloven, zich verzetsstrijder gaan voelen en op zoek naar mensen die ‘fout’ zijn. Zij denken de moraal in pacht te hebben.’
Muntz: ‘De intelligentsia kregen in de jaren ‘60/’70 zoveel macht dat ze bepaalde bestuursfuncties gingen bekleden. Wat zij zeiden werd de algemene consensus. Die politiek correcte consensus heeft heel lang geheerst. Pim Fortuyn heeft die doorbroken, maar met de dood moeten bekopen. Balkenende probeert met zijn normen en waarden-gedoe de zeden weer in ere te herstellen: je mag dit en dat niet, je moet temperen in je uitlatingen en kan bepaalde humor maar beter niet uiten. Dat is de artiesten die je ons laat horen dus ook overkomen. Iedereen heeft kritiek op minderheden, buitenlanders of wat dan ook, maar door dingen taboe te verklaren valt er niet over te praten. Door onwelgevallige meningen consequent als vermeend fascisme af te doen krijg je rare, scheve verhoudingen.’
DHC – Hirsi Ali Diss (2004)
Wint: ‘Dit gaat over Hirsi Ali? Dat ze dood moet? Ik kan me herinneren dat die jongens ervoor opgepakt zijn indertijd. Nou ja, beter dit dan tasjes roven...’
Muntz: ‘Of mijn laptop, hier gewoon voor de deur vandaan gejat!
Wint: ‘Van mij mag dit. Maar dit is zo duidelijk gericht op het individu, heel eenduidig, niet gelaagd, ze willen er geen statement mee maken, of poken in een taboe of wat dan ook. Nee, ze richten het heel direct tegen iemand die ze dood willen hebben.’
Muntz: ‘Zulke liedjes heb ik ook gemaakt voor De Inburgerking, een
radiodocumentaireserie over dit soort jongens. ‘t Is gewoon een bepaald cultuurtje. Die jongens lopen tegen elkaar op te rappen en te dissen... De een is nog gemener dan de ander, ze wensen elkaar verkrachtingen toe en je moeder is een hoer… Daar moet je doorheen kijken.’
Wint: ‘Maar net zoals een imam op kan roepen tot haat, kan muziek dat misschien ook. Als je continu oproept om bepaalde bevolkingsgroepen dood te maken of bepaalde personen…’
Muntz: ‘Twee jongetjes hebben hun ouders afgeslacht, omdat in een nummer van Metallica daar een zinnetje over stond. Die band heeft voor de rechtbank moeten verschijnen omdat ze opriepen tot het uitmoorden van je ouders.’
Wint: ‘ Er is altijd een boek of een film of muziek te vinden die past in de psychose waarin je op dat moment zit. Maar dat is natuurlijk niet de oorzaak. Het kan nooit de oorzaak zijn van iets, altijd het gevolg. Films en muziek zijn altijd een reactie op wat er werkelijk gebeurt. Daarom vinden wij het interessant om in tv-programma’s te laten zien wat de werkelijkheid is. Want die wordt op televisie bij voorkeur niet getoond. Er is een televisiewerkelijkheid en een werkelijkheid die op televisie niet aan bod komt. Omdat het niet politiek correct is, of omdat er een tweede reden is bijgekomen: je wordt gewoon neergeschoten, haha.’
Muntz: ‘Met De Inburgerking hebben we een nummer gemaakt: ‘het is de kutmarokkaan, ik zie je van verre al staan. Pas maar op voor je zus, straks moet je met de bus...’ Dat liedje wordt door een Marokkaan gezongen, DUS kan dat. Of zou het komen, omdat er naar 747am maar 2000 mensen per dag luisteren? Allemaal bedlegerigen, zieken en bejaarden. Normaal staat daar De Muzikale Fruitmand op, maar het handjevol mensen dát het gehoord heeft, snapte het wel!’
Wint: ‘Later hebben we het in Normen En Waarden nog eens dunnetjes overgedaan. Onder het genot van een kopje koffie lieten we leden van The Black Nation Of Islam een steniging zien. Eerst hadden we een inleidend kwisje: over hoe groot de steen moet zijn waarmee je werpt en wie het eerst moet werpen. Hadden ze allemaal goed, daar waren ze heel trots op. Ze kregen er van ons ook punten en complimenten voor. Daarna lieten we die steniging zien. De een vond het walgelijk, maar dat was een ex-bajesklant, die kon daar niet tegen. De ander hield vol dat het misschien rottig was om te zien, maar wel rechtvaardig. Daarna hebben we opgeroepen tot gebed.’
Muntz: ‘Maar dit waren Surinamers. Ik heb nog nooit een Marokkaan met humor gezien.’
Wint: ‘Najib Amhali, die is heel grappig. En die schrijver, onze alcoholist, hoe heet ie ook weer, Hafid Bouazza. En Rachid Benali, de homo-kunstenaar. Maar het zijn allemaal individuen.’
Muntz: ‘Je kan ze op een hand tellen.’
R.E.M. – Man On The Moon (1992)
Muntz: ‘Van Kooten en De Bie? Ik ken ‘t nummer niet.’
Wint: ‘Ze zingen over Andy Kaufman! Die is heel goed.’
Muntz: ‘Oh, van Man On The Moon? Waanzinnige film!’
Wint: ‘Andy Kaufman was een ontzettende eenling. Niet te duiden. Onnavolgbaar.’
Muntz: ‘Ook voor zijn hele familie en alles daaromheen. Zijn tragedie was toch wel dat zijn vrouw, kinderen en familie niet meer wisten waar hij mee bezig was.’
Wint: ‘Postuum is ie pas in kaart gebracht. Tijdens zijn leven heeft niemand er ooit iets van begrepen. We mogen hopen dat dat óns lot is. Waarschijnlijk niet eens.’
Muntz: ‘In Taxi spelen, of Saturday Night Live, dat moeten wíj nog maar zien te bereiken.’
Wint: ‘Ik denk dat een heleboel mensen onbegrepen blijven. Maar ja, dat kan natuurlijk ook aan jezelf liggen…’
Muntz: ‘Dat je het niet goed uitlegt.’
Wint: ‘Kaufman weigerde dat, die speelde daar mee. Die had er een sardonisch genoegen in...’
Muntz: ‘Om alles te fucken!’
Wint: ‘Ja, Tony Clifton bijvoorbeeld. Een prachtig karakter was dat. HEERLIJK om Tony Clifton te zijn.’
Muntz: ‘Maar hij trad ook op in een school. Ging ie daar gewoon vier uur lang een boek over fysica voorlezen... Op het laatst van zijn leven had hij kanker, maar iedereen dacht dat hij dat speelde. Je wist niet meer wat werkelijkheid was...’
Wint: ‘Dat is het mooie. Dat prikkelt je, zet je ergens toe aan. Hele bevolkingsgroepen in verwarring brengen is mooi meegenomen. Dat is iets waar de goede verstaander naar snakt. Gelukkig houden wij onszelf nog in balans. We zijn verantwoordelijke mensen, maar zwepen elkaar wel op. Dat is vaak nodig om een grens over te gaan. En die zijn er nog genoeg. Ik ben eigenlijk uiterst conservatief van aard.’
Voor nazorg of meer informatie: http://www.muntzvandewint.com
Oor 5-10-2002
MUNTZ & VAN DE WINT: 'DE TABOES KOMEN TERUG'
Onder de titel Rob Muntz Avonturier komt de omstreden programmaker,
wereldberoemd vanwege VPRO's Hitler parodie, binnenkort met een tv-programma
en een radioserie bij de RVU. In die programma's legt Muntz enkele hachelijke
ondernemingen vast.
Door JAN LIBBENGA
'Kijk eens,' zegt Rob Muntz en hij houdt trots een Bin Laden T-shirt
omhoog. 'Gekocht in Suriname, daar kun je ze nog krijgen. We zouden
ze hier eigenlijk moeten herdrukken, met Gezocht er boven.' 'Nee,' zegt
programmamaker Paul Jan van de Wint. 'Juist niet met Gezocht er boven.'
Het zijn Muntz & Co ten voeten uit. Als er iets te sarren valt,
staan beide programmamakers graag vooraan. Eerder maakten ze naam met
een aantal spraakmakende reportages voor VPRO's jongerenmagazine Waskracht.
Zo werd Willibrord Fréquin - de gewezen koppenjager van de Kro
- op fréquinsiaanse wijze gestalkt en gaf Emile Ratelband Muntz
op Schiphol voor het oog van de camera een knietje nadat iets te vaak
Tjakkaa! had geroepen. Hoogtepunt werd het optreden in het epicentrum
van de Amerikaanse bible-belt, waar Muntz gekleed in lichtgevend blauw
pak in de huid van een mediadominee kroop en zijn Amerikaanse collega's
breed glimlachend 'Godverdomme' liet zeggen. 'Ik hoop dat U over voldoende
ethisch normbesef beschikt om te beseffen dat dergelijk walgelijke satire
niet mag,' schreef pinkstervoorganger Teun de Reuter nadien aan de VPRO.
De waardering in progressieve kringen voor het spraakmakende duo was
echter snel voorbij toen Muntz verkleed als Hitler en gewapend met een
gasfles met het opschrift Zyklon B. in Wenen enkele jonge orthodoxe
joden de stuipen op het lijf joeg. De VPRO bood excuses aan en schrapte
een jaar later een nieuwe programmaserie. 'Niemand wil ons nog hebben,'
zegt Van de Wint. 'We lagen een tijdje goed in de markt, vooral na die
dominee-uitzending, maar we hebben met juridische stappen moeten dreigen
om dingen gedaan te krijgen.'
Rob Muntz (1963) en Paul Jan van de Wint (1962) ontmoeten elkaar begin
jaren negentig. Van de Wint is dan programmamaker voor Vpro's TV Nomaden,
en Muntz komt via een advertentie in de Privé terecht bij Joop
van den Ende, waar hij productieassistent wordt bij het Rad Van Fortuin.
'Natuurlijk hoorde ik in die wereld niet thuis,' zegt Muntz. 'Maar ik
wilde nu eenmaal bij de televisie.' Later belandde Muntz in de redactie
van Catherine Keijl, waar hij zou worden ontslagen omdat een van de
door hem uitgenodigde gasten zijn verhaal geheel uit de duim had gezogen
en dat daags na uitzending trots in de Volkskrant verkondigde. 'Het
had weinig gescheeld of ik was een serieuze documentairemaker geworden,'
zegt Van de Wint op zijn beurt. 'Ik had al een reportage gedraaid in
Iran, maar op een of andere manier vond ik dat mijn programma's niet
ver genoeg gingen. Ik stelde als programmamaker zelf de vragen, maar
ik wilde eigenlijk iemand fysiek voor de camera hebben. Ik heb vaak
tegen Robbie gezegd dat we iets samen zouden moeten ondernemen. Uiteindelijk
diende zich vanzelf een onderwerp aan. Robbie lijkt een beetje op Willibrord
Fréquin. Dus kwamen we op het idee om Fréquin hinderlijk
te volgen.' Dat item, uitgezonden door Vpro's Waskracht, sloeg zo aan
dat het tweetal steeds meer ruimte en budget kreeg. Zo was het de bedoeling
dat Muntz en Van de Wint samen met Emile Ratelband naar Rusland zouden
afreizen, waar hij het parlement zou toespreken. 'Onze koffers waren
al ingecheckt, en we wilden bij de incheckbalie alvast een introotje
draaien,' zegt Van de Wint. 'Toen werd Ratelband door het gesar van
Rob zo boos dat hij mijn camera in tweeën brak. Ik heb nog overwogen
om een nieuwe camera aan te laten rukken, maar we hebben Rusland gelaten
voor wat het is en het is nog diezelfde dag de zender op gegaan.' Buitengewoon
spannend waren ook de opnamen in een tv studio van een Amerikaanse religieuze
zender, waar Muntz als Nederlandse mediadominee in een live-uitzending
de boel op stelten zette. 'De kans dat we ontmaskerd zouden worden was
erg groot,' zegt Van de Wint. 'Robbie zag er met uitgelopen mascara
en grijs gespoten haar al heel erg onecht uit en we moesten telkens
heel erg om elkaar lachen. Na afloop moesten we er zeker nog een half
uur rondhangen om de band van de uitzending mee te krijgen. De EO heeft
later wel verontruste telefoontjes vanuit de VS gekregen.' Het was oud
VPRO radiomaker Peter Flik, die Muntz en Van de Wint aan het idee van
het Hitler item hielp. 'Peter woont in Hongarije en zag daar op een
Oostenrijks tv station zo'n camera die de hele tijd op skipistes is
gericht,' zegt Van de Wint. 'Het was in de tijd dat Jörg Haider
de grote winnaar was van de Oostenrijkse parlementsverkiezingen en Peter
leek het wel een aardig idee om een vliegtuigje te huren met een banier
waarop Sieg Haider stond. 
Als
je daarmee steeds in beeld zou verschijnen, zouden ze die zender uit
de lucht moeten halen. Maar in Wenen bleek het weer te slecht zijn en
hebben we wat anders moeten verzinnen. 'Iedereen bij de VPRO wist trouwens
van te voren waar we er mee bezig waren. We waren met gasflessen en
dat Hitler pak al door het VPRO gebouw gelopen en nog voordat we uit
Wenen terug waren, had de Oostenrijkse ambassadeur al zijn beklag gedaan.
Eindredacteur Peter van Ingen had de montage gezien en naar eigen zeggen
dubbel gelegen, hoewel hij achteraf beweerde dat hij die scène
met die joodse mannen niet had gezien.' Binnen de VPRO viel de satire
echter zo slecht dat Muntz en Van de Wint tijdens een 'plenaire vergadering'
in de VPRO-kantine ter verantwoording werden geroepen door het voltallige
personeel, dat op hoge toon het congé van de twee onverlaten
eiste. 'Het leek nota bene wel een volkstribunaal,' zegt Muntz. Bij
de VPRO, ooit de omroep die zich de woede van half Nederland op de hals
haalde met taboedoorbrekende programma's rond Phil Bloom en Sjef van
Oekel, heerst volgens Van de Wint al enkele jaren een sfeer van politieke
correctheid. 'Er zit daar een generatie die geen enkele opstandigheid
meer duldt van jongere programmamakers. Ze hebben ook toegegeven dat
een heleboel dingen niet meer kunnen.' Muntz: 'Zo langzamerhand keren
alle taboes weer terug.' Van de Wint: 'Die hele Hitler affaire werd
ook nog eens gebruikt om programmadirecteur Hans Maarten van den Brink
weg te krijgen. Daarom deed iedereen zo verontwaardigd. Hij heeft wel
honderd keer zijn excuses aangeboden.' De VPRO was echter nog niet van
het duo af. Door dreiging met juridische stappen - het duo had nog steeds
een contract bij de omroep - kregen Muntz en Van de Wint het voor elkaar
om nog drie (zelfstandige) programma's voor de VPRO te maken. Maar al
bij de eerste aflevering ging het fout. Actualiteitenchef Peter van
Ingen eiste dat het programma De Rijdende Hufter zou worden gekuist.
In deze persiflage op het verschijnsel Hulp tv zwaaide Muntz met een
dildo naar een medewerkster van een bank die weigerde leningen te verstrekken
aan de prostitutiebranche en reikte hij een (ongeladen) pistool uit
aan een uitgeprocedeerde asielzoeker, fragmenten die later door Theo
van Gogh op Internet zijn gezet en daar ondanks protesten van de VPRO
nog steeds te bekijken zijn. Ook bij nieuwe hoofdredactrice Daniëlle
Lunenborg kreeg het tweetal weinig bijval. Van de Wint: 'Ze wilde er
nog twee onderdelen uithalen.' Daarop besloten Muntz en Van de Wint
de hele serie terug te trekken, inclusief de reeds opgenomen Grote interprovinciale
Oranjequiz, en een nog niet gemonteerde uitzending over de islam, waarin
Muntz op geheel eigen wijze zou onderzoeken hoe groot de animo is om
in Nederland de sharia, de islamitische wetgeving, in te voeren. Van
de Wint: 'We hebben toen nog met twee imams het hele stenigingritueel
doorgenomen.'
Dankzij Matthijs van Nieuwkerk, toen nog net programmadirecteur bij
AT5, en geld dat het pornoblad Chick het duo spontaan aanbood, konden
enkele van deze thema’s alsnog worden verwerkt in een nieuwe serie
die eerder dit jaar door AT-5 in Amsterdam en omstreken is uitgezonden.
Maar ook nu weer moest het duo met juridische stappen dreigen om de
programma's ook echt op de buis te krijgen. Van de Wint: 'De AT5-ambtenaren
die na het vertrek van Van Nieuwkerk waren achtergebleven, durfden het
niet aan. Uiteindelijk hebben die programma's veel meer kijkers als
normaal getrokken.' Het duo overweegt de programma's op DVD uit te brengen.
Muntz en Van de Wint konden vorig jaar echter wel terecht bij de RVU.
Met geld van het Stimuleringfonds en een bijdrage van de RVU zelf zijn
een tv uitzending en vijf radioprogramma's voor 747 AM opgenomen. De
tv-uitzending gaat over de jacht op de giraffe, een beschermde diersoort
waaraan Muntz 'een enorme hekel' zegt te hebben. In de daaropvolgende
vijf radioprogramma's gaat Muntz op zoek 'naar het ultieme geluk dat
zoveel mannen nastreven: macht, aanzien, onnoemelijke rijkdom en mooie
vrouwen.' Zo neemt hij plaats in de regisseursstoel bij een pornofilm,
gaat hij in training bij een bodybuildingschool en op zoek naar goud
in het oerwoud van Suriname. Muntz noemt de reportages docurettes, 'een
combinatie van onderzoeksjournalistiek en participerende journalistiek,
maar uiteraard met een knipoog'. Van de Wint: 'We bedrijven satire met
de werkelijkheid. Daarin verschillen we van Jiskefet en Koot & Bie,
wier humor zich in een fantasiewereld afspeelt en daarom volstrekt ongevaarlijk
is. In speelfilms worden terecht de donkerste krochten van menselijk
ziel blootgelegd, maar op televisie mag dat blijkbaar niet, hoewel programmadirecteuren
geen enkele moeite schijnen te hebben met geweld en seks.' Bestaan er
dan geen grenzen voor duo? 'Voor mij persoonlijk wel,' zegt Van de Wint.
'Wat Robbie doet zou ik niet durven. Ik ben me veel te bewust van mijzelf.
Robbie heeft geen last van schaamte.' Heeft de schaamteloosheid van
Muntz soms iets te maken met de bewondering voor zijn idool Herman Brood?
'Niet bewust, al vind ik het wel prachtig hoe die man zijn publiek wist
te bespelen en zich nergens iets van aantrok. We hebben trouwens nog
het plan gehad om voor de camera Herman het laatste shot toe te dienen.
Maar ja, dat hoeft dus inmiddels niet meer.'
Jacht is natuurlijk, 9 oktober, Nederland 3, 20.00 uur
Robmuntzavonturier, 747 AM, vanaf 1 november, wekelijks om 16.00 uur.
