INTERVIEWERS GEERT WILDERS TOCH NIET WELKOM
Pauw en Witteman teruggefloten
Het exclusieve interview dat programmamakers Rob Muntz en Paul Jan van de Wint onlangs met Geert Wilders hadden, heeft voor beroering gezorgd bij de makers van de talkshow Pauw & Witteman. Daar waar Rob en Paul Jan eerst, niet geheel ten onrechte, de indruk hadden dat zij bij de heren aan tafel konden schuiven, werd hun de dag daarop te verstaan gegeven dat hier geen enkele sprake van kon zijn. De reden verbaasde hen nog het meest.
“Rob en ik kwamen Paul Witteman de dag ervoor nog tegen op het Rembrandtplein te Amsterdam. Hij liep daar met zijn vriendin en stapte op ons af met de woorden: “Jongens, ik zie jullie morgen wel in ons programma”. Wij hebben trouwens zowel met Jeroen als met Paul al jaren een goede verstandhouding. Rob en ik gingen er dus niet geheel ten onrechte van uit dat we de volgende dag in het programma zouden zitten om te komen praten over ons interview met Geert Wilders. We hebben denk ik een goed beeld neergezet van de mens Geert Wilders, zijn ideeën zijn genoegzaam bekend. Dat ze de beelden van het interview als eerste op de televisie wilden brengen, was voor ons geen enkel probleem”, aldus Paul Jan van de Wint.
Maar kennelijk had hij de gevoeligheid van het onderwerp ‘Geert Wilders’ ietwat onderschat. Alhoewel Paul Witteman er blijkbaar ook van uit was gegaan dat de heren de volgende dag bij hem aan tafel zouden zitten, is dat er niet van gekomen. Paul en Jeroen bepalen namelijk niet wat er ‘s avonds in het programma zal worden besproken. Dat wordt voornamelijk bepaald door de eindredactie. En deze besloot dat de heren niet welkom waren. “Ik heb begrepen dat zij van mening waren dat Wilders te goed uit het interview was gekomen en zij op geen enkele manier mee wenste te werken aan het promoten van de politicus Geert Wilders. Eigenlijk is dat natuurlijk regelrechte censuur. Maar ja, je doet er niets tegen. Paul is dus eigenlijk teruggefloten door zijn eindredactie. De eindredactie wilde wel het materiaal aankopen, maar er niet met ons over praten. Wel wilden ze eenzijdig een vertegenwoordiger van de Arabisch Europese Liga wat van Wilders’ uitspraken voorleggen. Maar ja, daar heb je geen interview voor nodig, dan kun je ook een debat bespreken. We hebben dat dus geweigerd. Wij niet in het programma dan ook geen beelden. De eindredactie gaf als reden op dat zij Wilders niet als een Dalai Lama wilden neerzetten en beweerden hem te zien als alle andere politici. En dat terwijl hij nooit interviews geeft en als enige 4 jaar lang zwaar bewaakt wordt. Ze zagen er geen gesprek met ons in en wilden de discussie die wij belangrijk vinden over het feit dat je 24 uur per dag bewaakt moet worden om wat je zegt niet aangaan. Wel hebben ze nog geprobeerd de beelden te krijgen door geld te bieden en erop te wijzen hoeveel kijkers zij wel niet hebben. We hebben bedankt voor de eer. Het is natuurlijk lullig voor Paul en Jeroen. Zij hebben er zelf voor gekozen om voor een leuk inkomen presentator van het programma te worden en dan kun je tegen dit soort zaken oplopen. Wij blijven het echter een onverteerbare kwestie vinden. Zo zie je maar dat je helemaal afhankelijk bent van welk poppetje op welke plaats zit”.
Rob Vuurens, Story, 29 april 2008
Rob Muntz over zijn ontmoeting met de PVV-Leider
‘IK LEERDE DE ECHTE GEERT WILDERS KENNEN!
“Geert Wilders noemt zichzelf een patriot”.
“Balkenende heeft hem op menselijk gebied nog nooit een hart onder de riem gestoken”!
Programmamakers Rob Muntz en Paul Jan van de Wint kregen de unieke mogelijkheid om Geert Wilders 3 uur lang te interviewen. Dit in ruil voor het illegaal gebruik door Wilders in zijn film “Fitna” van een fragment uit een radio interview dat Muntz, kort voordat Theo op beestachtige wijze werd vermoord, met van Gogh had. Het werd een memorabele ontmoeting die voor Muntz en Van de Wint het beeld van de mens Geert Wilders voor altijd veranderde. Aan Story vertelt Rob Muntz exclusief over het in zijn ogen “prettige gesprek”.
Tot zijn eigen verbazing bleek programmamaker Rob Muntz (44) onderdeel uit te maken van de film “Fitna” van Geert Wilders. Deze had een fragment gebruikt uit Muntz zijn memorabele interview met Theo van Gogh kort voordat deze op beestachtige wijze werd vermoord. In dit interview van eind oktober 2004 gaf Theo aan niet bang te zijn dat hij ooit vermoord zou worden, ondanks zijn weinig vleiende opmerkingen over moslims. Een paar dagen later, op 2 november 2004, sloeg het noodlot toe en werd van Gogh doodgestoken. Het interview van Muntz kwam daardoor in een heel ander perspectief te staan. Niet voor niets koos Geert Wilders het bewuste fragment voor zijn film “Fitna”. Hij had echter vergeten toestemming te vragen aan de programmamakers Muntz en Van de Wint (45).
In eerste instantie liet Muntz weten te gaan voor een schadevergoeding, maar het was partner Paul Jan die het idee opperde in ruil voor het illegaal gebruik van het interviewfragment Wilders 3 uur lang te mogen interviewen. De politicus stemde toe en de deal was gesloten.
“Ik ben zeer trots op het feit dat Paul Jan en ik hierin geslaagd zijn, want Wilders geeft bijna nooit interviews. Uiteraard heb ik van te voren alles over hem en zijn politieke standpunten gelezen en dan probeer je een bepaald beeld van zo’n man te vormen. Zijn uitspraken zijn vaak extreem en zijn politieke standpunten steun ik niet. Het ging mij in het interview echter om de mens Geert Wilders. Het is toch triest dat we met zijn allen accepteren dat iemand in ons land 24 uur per dag beveiligd moet worden vanwege zijn mening. Nederland staat bekend als een land waar de vrijheid van meningsuiting een groot goed is, maar daar staat de hele situatie waarin Geert Wilders zich bevindt toch helemaal haaks op? Dat kan toch niet!
Natuurlijk was het wel een spannende week. In eerste instantie probeerde Wilders nog wel onder het interview uit te komen. Hij kreeg natuurlijk later pas door met wie hij de deal gesloten had. Maar gelukkig is het vrijdag allemaal doorgegaan. Vrijdagochtend was hij nog een beetje boos omdat ik in een interview met een krant gezegd dat hij zeer gespannen is en zo. Nou, dat was allemaal niet waar en als dat zo door gaat zou hij stoppen en geen interview meer aan ons geven. Na een beetje tegensputteren is hij dan toch overstag gegaan. Het is echt een prettig gesprek geworden waarin iedereen kennis maakt met de mens Geert Wilders en dat was tot nu toe behoorlijk onderbelicht.
Het heeft ook mijn beeld op hem veranderd. Voordat het bewuste fragment in zijn film verscheen interesseerde Wilders mij totaal niet. Ik vond het een man van vreemde meningen en extreme uitspraken. Alles veranderde door het gebruik van het fragment. Ik dacht; ik wil die man spreken voordat hij dood is en dat veranderde veel. Na afloop dacht ik echt: hij is gewoon een aardige vent. Hij is helemaal geen extreem rechts nazi mannetje. Sterker nog; die nazi jongens hebben juist een hekel aan hem omdat hij zo pro Israël is. Je kunt hooguit zeggen dat hij een wat raar overkomende uitgesproken mening heeft. Dat hij daardoor permanent door ongeveer 5 man bewaakt moet worden vind ik heel erg om te zien. Daar lijdt hij ook echt onder. Hij vertrouwt mij in ons gesprek toe dat hij hier dan ook geen raad mee weet. Ik kreeg de indruk dat het huilen hem nader staat dan het lachen. Het is werkelijk schandalig en schofterig dat hij zo moet leven en dat dit door zijn collega’s op het Binnenhof wordt geaccepteerd. Wilders vertelde mij dat Balkenende nog nooit iets hierover tegen hem gezegd heeft. Geen enkel menselijk woord zoals “Jeetje Geert lullig voor je”. Men maakt naar hem bijna meer de indruk van “eigen schuld, dikke bult Geert”. Ze vinden hem abject en walgelijk. Door deze hele houding isoleren ze Geert en creëren ze eigenlijk een nieuwe Pim Fortuyn. Eigenlijk creëren zijn collega politici nog meer dan een Fortuyn door het in de wereldpolitiek te trekken. Ze zorgen dat iedereen een bepaald beeld van de man heeft, terwijl hij helemaal zo niet is. Dat voelde ik tijdens het gesprek. Wilders is van mening dat de Islam een gevaar vormt en daarom waarschuwt hij daar voor. Juist op dit punt blijven zijn tegenstanders maar hameren en hem aanvallen.
En wat ik niet snap is dat Geert niet voor zichzelf opkomt. Hij laat alles zo gelaten over zich heen komen. Ik zeg tegen hem :”Geert wist je van te voren wat het effect van de film “Fitna zou kunnen worden”?. Vertelt hij mij dat hij wel iets verwacht had, maar zeker niet wat er nu allemaal gebeurd is. Hij vertelde me wel een beetje te zijn geschrokken van de beelden uit Indonesië waar moslims hem als pop verbrandde. Dit had hij nooit verwacht. Dan denk je echt: Geert je bent wel heel erg naïef!
Als ik Wilders in een zin moet omschrijven dan zou ik zeggen; hij is een zeer naïeve man die niet doorheeft welk effect hij heeft teweeggebracht. Je kunt nog het beste zeggen: die 4 jaar persoonsbeveiliging is hem eigenlijk allemaal overkomen en hij leeft nu in een klimaat dat ook nog eens door iedereen geaccepteerd wordt. En dat vind ik schrijnend om te zien.
Hij vertelde mij ook dat hij in de politiek wil blijven. Het is natuurlijk de meest veilige plek voor hem. Vergeet niet dat hij zich alleen in de Tweede Kamer vrij kan bewegen, maar dat de prijs is dat hij ook in de Tweede Kamer voortdurend door minimaal 2 veiligheidsmensen wordt omgeven. Over privé-zaken wil hij helemaal niet praten. Hij durft niet eens de naam van zijn kapper te noemen uit vrees dat dan die kapper bedreigd zal worden. Zo achterlijk is het allemaal.
Je merkt heel erg aan Geert Wilders dat hij altijd en overal op zijn hoede is. Hij is op mij overgekomen als een zeer aardige jongen in een trieste situatie die iets moet ophouden wat hij niet is. Geert is zeker geen gevaarlijk iemand, hooguit is hij een beetje doorgeschoten. Hij noemt zichzelf trouwens een patriot. Vanuit deze vaderlandsliefde handelt hij.
Of hij binnenkort dezelfde weg opgaat als Theo daar doe ik geen uitspraak over. Theo had geen persoonsbeveiliging en zolang Wilders iedere dag 5 man beveiliging om zich heen heeft, loopt hij weinig risico. De prijs die Geert er voor betaald is hoog. Het werd mij duidelijk dat hij eigenlijk al tijdenlang niet meer buiten is geweest. Even uit eten gaan is er niet meer bij. Geert vertelde mij ook dat hij niet zomaar meer naar buiten kan gaan. Hij heeft het ook niet zelf in de hand. Zijn leven wordt bepaald door de binnenlandse veiligheidsdienst. En ja zijn sociale leven stelt natuurlijk al lang niets meer voor. En dat alleen maar vanwege zijn mening over een aantal zaken.
Ik ben blij dat we Wilders hebben mogen interviewen. En alhoewel hij er in het begin een beetje angstig en huiverig voor was, is het echt een prettig gesprek geworden. Geert liet me na afloop weten dat hij er van geleerd had en zei: “Rob ik denk dat we dit vaker moeten doen”. Eindelijk kreeg hij de gelegenheid om de mens Wilders te laten zien. Een beeld wat eigenlijk nog niemand, hoe triest ook, van hem kent. Het gehele interview is te zien op onze website muntzvandewint.com”.
Rob Vuurens Story 21 april 2008
INTERVIEW FHM PJ
Wat is het vuigste onrecht dat werd gemeld op de sympathieke Milieuridders Kliklijn?
We hebben hele bruikbare tips binnen gehad.
Enkele letterlijke teksten die binnen zijn gekomen op de kliklijn: “Ik wil dat jullie naar de familie Koedijk gaan in Friesland, want het is daar een rotzooi, de buren zien het niet meer zitten, het is een bende en een die lui moeten worden aangepakt want die kerel is zo lui als dikke stront, dus pak aan die hap”. Nu zijn wij de lulligste niet en daar langs geweest.
Wat blijkt, het zijn 2 hele lieve oude mensjes (80 plus), die in de tuin weliswaar een autokerkhof hebben staan met lekkende olie, maar helemaal niet lui zijn, want de man en die vrouw lopen nog steeds een krantenwijk.
Een andere melding die wij kregen van een mevrouw was dat er 8 illegale chinezen in de Kootwijkstraat in Den Haag zitten, ze had daar enorm last van.
“Een soort rattenplaag, al 8 jaar lang, en wij betalen belasting, ze werken op Scheveningen in strandtenten, en wij werken ons eigen rot en er wordt niets aan gedaan, dank u” sprak ze in op onze kliklijn. (Bel nu 010-2882299 voor je eigen tips)
Wij zijn even gaan kijken, er woonden inderdaad chinezen, alleen deed er een zeer nette jongen open die ABN Nederlands sprak, maar op de vraag of hij even zijn paspoort wilde pakken smeet hij de deur dicht en nam via het raam het hazenpad. Dus we zijn er nog niet helemaal uit of deze dame in kwestie gelijk had… Alleen begrijpen we zelf ook niet helemaal wat dit nou precies met milieu natuur en dieren te maken heeft…
Die zwaarden zien er vervaarlijk uit, maar slaan ze een deuk in een pakje boter?
Een pakje boter? Man, ze slaan alles aan gort, iedereen die maar een vinger durft uit te steken naar onschuldige dieren, de boel loopt te vervuilen of takjes afbreekt van onschuldige bomen en planten krijgt met ons en de Rijdende Roeger te maken.
Als pandaberen te weinig fut hebben om zich voort te planten, verdienen ze het dan nog wel om te overleven? Hoho, Niet ieder dier neukt zo veel als de konijnen die dit blaadje zitten te lezen, maar ook zij zullen eens tot de conclusie komen dat sex niet alles zaligmakend is, kauw eens op een bamboo stengel, dat schijnt geest verruimend te zijn, kijk maar naar die Panda’s, ze lopen altijd met een grote grijns op hun gezicht.
Scheid je je afval? En zo ja, hoe doe je dat met gebruikte condooms?
Ja, ik scheid mijn afval, pissen doe ik tegen een boom en poepen in een gat in de grond.
Ik doe ook aan recycling, gebruikte condooms gaan altijd minimaal 4 keer mee, ik gooi ze pas weg als het zaadreservoir echt helemaal vol is.
Van de Wint scheid zijn afval niet omdat het toch allemaal weer samen komt. De verbrandingsovens moeten draaien anders zijn ze te duur
Het broeikasaffect levert meer dagen zon en dus opwaaiende zomerjurkjes op. Wat is daar ook alweer mis mee? Dat al die co2, aanslag geeft op de bibs en dus de slip.
Samen met Paul jan van de Wint strijd je nu al meer dan tien jaar tegen Het Kwaad: van politieke jandoedels en godsdienstwaanzinnigen tot Willibrord Frequin. Heeft dat enige zin gehad?
Tuurlijk, Willy is van het toneel verdwenen en God laat zich ook niet meer zien.
Ben je een beetje trots op je billen?
Als ik ze zou hebben wel, maar de meisjes zijn er tuk op.
Heb je wel eens gevoeld hoe zacht zeehondenbont is?
Nee, maar als het goed is gaan we volgend jaar mee met de zeehondenjacht.
Heeft een van de honden die je wilde bevrijden je wel eens aangevallen?
Ik bevrijd geen honden, ik haat ze. Van de Wint daarin tegen wil graag een hondenfokkerij beginnen voor de export naar China en de bevoorrading van alle restaurants in Nederland.
Ik geloof dat het een ST Bernardsfokkerij wordt, lekker veel vlees en van de vacht gaan wij jassen maken.
Heeft de milieubeweging lekkerder vrouwen dan de vervuilers?
Ja, want ze scheren hun benen niet, en dat kriebelt zo lekker tijdens het vrijen, plus dat ze macrobiologisch eten, dus minder uit hun mond rieken. Wat betreft uiterlijk ben je bij de milieubeweging ook beter af, ze hebben allemaal rood lang haar en daar ben ik gek op. Alleen wel jammer dat ze altijd zo raar daaps gaan dansen als je met ze uit gaat.
Meer info en alle dvd’s www.muntzvandewint.com
Rob Muntz (rechts) en Paul Jan van de Wint schok- ken al tien jaar de natie met programma’s als De Rijdende Hufter en God Bestaat Niet. Vanaf 7 oktober zijn de controversiële tele- visiemakers op Nederland 3 te zien met een nieuw pro- gramma over natuur, milieu en dieren: Milieuridders.
Wat moeten we ons bij Milieuridders voorstellen? In het harnas de polder in om padden te helpen oversteken? Muntz: “Het wordt een soort RTL Boulevard, maar dan over natuur, milieu en dieren. Vanuit een studiosetting scha- kelen we vlot over van zeehon- denjacht naar broeikaseffect. De toon is luchtig. We willen zeker niet alleen negatief nieuws brengen.” Van de Wint: “Rob is Albert, ik ben Beau. We hebben het huisdier van de week en de opsteker van de week. Een fraaie blondine gaat in de rubriek De Planeet Vandaag de diepte in, terwijl je verwacht dat ze het over mode of nagel- lak gaat hebben. We hebben bovendien een kliklijn inge- steld. We sturen de Broertjes als een soort milieudetectives op de verklikkers af. In een ander onderdeel proberen we de mentaliteit van de milieuac- tivist bloot te leggen.” Muntz: “Ideeën genoeg. Wat dacht je van Seks voor dieren? Dieren in de bio-industrie hebben namelijk geen seks, dat wist je toch? Gaan we iets mee doen. Misschien dieren de mogelijkheid bieden om eens fijn van bil te gaan. Of in supermarkten karbonades beplakken met schreeuwende stickers: dit is maagdelijk vlees!” Van de Wint: “We denken er ook sterk over om een water- krachtcentrale te kopen in Polen en onze eigen groene stroom te gaan verkopen. Er liggen al leuke opties. Het prijskaartje valt mee: voor 60.000 euro koop je al een puike centrale inclusief per- soneel. Heb je geen omkijken naar. Behalve dan dat je de plaatselijke penoze moet afko- pen om in alle rust stroom te kunnen opwekken.”
Klinkt haast zoetsappig in verge- lijking met jullie eerdere beeld- buisavonturen. Muntz: “Klopt. We hebben spijt van al die hufterige tele- visie die we vroeger gemaakt hebben. Dit is ons goedma- kertje naar het grote publiek. Maar even serieus: we blijven natuurlijk gewoon onszelf. Dat weet LLiNK de Nieuwe Omroep ook. Uit marktonderzoek bleek echter dat we onder potentiële kijkertjes toch best gewenst waren.” Van de Wint: “Het is ook niet zo dat we de controverse bewust opzoeken. We weten gewoon niet hoe het hoort. En we zwepen elkaar op. De som der delen is erger dan de delen afzonderlijk. Dat levert stee- vast een verontrustend resul- taat op. We zitten nog met een dilemma. Stel je voor: de hele uitzending lopen er een paar haantjes over onze desk. Onze kijkers mogen stemmen. Worden ze aan het eind van de uitzending vergast of verhak- seld? Moeten we dat laten zien of op het moment suprème op zwart gaan? Ik weet het niet. We kunnen wel wat advies gebruiken. Wat denk jij ervan?”
Meer informatie op www.muntzvandewint.com
tekst Hans Hulst
foto Wim van Gelderen
Met dank aan de Hortus Botanicus te Amsterdam
Terra 9 • jaargang 1 • nummer 6 • september 2005
Kort geding om God bestaat niet
Z i e ook: Godlasterend tv-duo wil niet provoceren
AMSTERDAM (ANP) - Het bestuur van de Sint Nicolaaskerk in Amsterdam heeft een kort geding aangespannen tegen de RVU. Het wil niet dat de omroep de serie God bestaat niet, die in het gebouw is opgenomen, uitzendt. Programmamakers Rob Muntz en Paul Jan van de Wint zouden ,,onder valse voorwendselen'' zijn binnengekomen.
Muntz laat donderdag weten dat de kerk ,,overal toestemming voor heeft gegeven''. ,,Het kort geding slaat nergens op. We hebben voor de locatie betaald en verteld wat we van plan waren.''
Het kort geding dient vrijdag bij de rechtbank in Amsterdam.
'Godlasterend' tv-duo wil niet provoceren
 |
©Fotograaf: Marcel Hemelrijk Kippa/ANP |
AMSTERDAM (ANP) - Provoceren is niet het doel van programmamakers Rob Muntz en Paul Jan van de Wint. ,,Dan kunnen we Rob net zo goed in zijn blote reet over straat laten rennen'', zegt Van de Wint. Hun nieuwe programma 'God bestaat niet' doet echter weer heel wat stof opwaaien; al voor de vertoning van de eerste uitzending stromen de haatmails binnen. ,,Ik denk dat wij nu al meer mailtjes van gelovigen hebben dan de EO ooit van ongelovigen heeft gekregen.''
Duizenden reacties staan er intussen op het forum van de RVU, de omroep die vanaf dinsdag de zesdelige serie uitzendt. De programmamakers hebben zelf honderden mails ontvangen, zegt Muntz. ,,Daarin staat vooral dat we mensen beledigen, kwetsen en dat we gek zijn.'' Bedreigingen zitten er ook tussen. Van de Wint: ,,Alleen de titel wekt blijkbaar alleen al toorn. Iemand liet ons weten dat het niet raar is als we straks ook met een mes in ons buik op straat liggen.''
Het idee voor het programma ontstond na de moord op filmmaker Theo van Gogh, die in november op straat lag met een mes in zijn buik. ,,Dat was de bloody limit'', zegt Van de Wint. ,,Ik dacht dat er toen wel paal en perk zou worden gesteld aan de macht van gelovigen, maar dat was niet zo. De fundamentalisten rukten op en uit de ongelovige hoek hoorde je weinig. Wij willen een ander geluid laten horen.''
In God bestaat niet praten wetenschappers over ,,het gevaar, de functie en de absurditeit van het geloof''. De interviews worden afgewisseld met absurdistische filmpjes, die ,,de mening van de spreker moeten visualiseren''. Zo is te zien hoe een gekruisigde Jezus van de muur in de huiskamer wordt gehaald, waarna een naakte, donkere vrouw aan hetzelfde kruis wordt gespijkerd. In een ander filmpje blaast een man een schoolbus op. In plaats van jonge maagden wacht hem in het hiernamaals een naakte, bejaarde vrouw.
Niets is heilig, vindt het atheïstische tweetal, dat tegen geloof in welke vorm dan ook is. In de eerste aflevering van God bestaat niet zegt Muntz: ,,Gelovigen worden overal ter wereld in staat gesteld hun kinderen te vergiftigen met hun mentaliteit en overtuiging via opvoeding en scholing''. Van de Wint: ,,Wij stellen de overtuiging van mensen ter discussie. Iedereen mag geloven wat hij wil, maar zodra er macht bij komt kijken, gaat het mis. Dan proberen ze respect af te dwingen, terwijl ze dat niet verdienen. En als ze het niet krijgen, zijn ze gekwetst en boos. Ik heb het gevoel dat we leven in een open inrichting met gekken.''
De opnames voor de serie vonden plaats in de Amsterdamse Sint Nicolaaskerk. ,,De mooiste locatie'', volgens Muntz. Pastoraal werker Eugène Brussee verklaarde vorige week tegenover de website Katholieknederland.nl dat de programmamakers onder valse voorwendselen zijn binnengekomen. Onzin, zeggen de makers. ,,We hebben de kerk gewoon gehuurd'', vertelt Muntz. ,,De pastor en de koster wisten ervan. We hebben niks verborgen gehouden en mochten alles doen.'' De kerk wil echter vrijdag in een kort geding de uitzendingen voorkomen.
,,Omstreden'' noemt de kerk Muntz en Van de Wint. Dit predikaat kregen ze al toen ze in 2000 een filmpje maakten waarin te zien was hoe orthodoxe joden in Wenen angstig wegrenden voor een als Hitler verklede Muntz. Gemonteerde beelden weliswaar - de joden renden weg voor de camera en de Hitler-figuur werd er later tussen gezet - maar heel Nederland viel over het duo heen. ,,Wij opereren op de rand'', erkent Van de Wint. ,,Maar dat is essentieel in deze maatschappij. Je moet pal staan voor degenen die hun mond nog durven opentrekken.''
Actuele onderwerpen die gevoelig liggen
God bestaat niet
“Na de moord op Theo van Gogh voelden we allemaal op onze klompen aan dat we in zeer fundamentalistische tijden zijn aangeland, waarin je voor iets dat niet bestaat afgeslacht kunt worden.Daar is dit programma uit ontstaan”, zegt programmamaker Paul Jan van de Wint. Met vriend en collega Robbie Muntz maakte hij de zesdelige serie ´God bestaat niet´ waarin vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd worden om hun visie op het gevaar, de functie en de absurditeit van het geloof te geven.
Dineke de Zwaan, Spreekbuis juni
Onafhankelijkheid staat hoog in het vaandel van de programmamakers Muntz en Van de Wint, die sinds 1998 samenwerken. “Als we niet kunnen maken wat we willen, zijn we niet geïnteresseerd in tv”, zegt Paul Jan van de Wint. In eerdere programma´s plaatsten ze satirische sketches in de werkelijkheid, die veel reacties los maakten. Legendarisch is hun Sieg Haider geworden, waarin Muntz als Hitler door Wenen liep. En ook hun ´Jacht is natuurlijk´( RVU 2002) kon op hatemail rekenen, behalve juist van dierenbeschermers die vonden dat de makers op onverbeterlijke wijze de perversiteit van de jacht hadden aangetoond. Programma´s die niet werden uitgezonden verkoopt het duo nu op dvd. Op hun veelzijdige site zijn ook leaders en promo´s te zien. Vorig jaar keerden ze met ´Het grote complot´ terug naar de vorm die ook in ´God bestaat niet´ wordt gehanteerd. Interviews met wetenschappers worden ingeleid door tv-dominee Muntz en afgewisseld met absurdistische bumperfilmpjes. “De overeenkomst van onze programma´s is dat we wel altijd poken in actuele onderwerpen die gevoelig liggen”, zegt van de Wint, die zich bezorgd maakt over de invloed van het fundamentalisme (zowel christelijk, joods als islamitisch). “We vinden dat ongelovigen in de media op dit moment te weinig aan het woord komen. Daarom willen we een tegengeluid laten horen. Als er nu niet duidelijk voor een rationele stellingname wordt gekozen, dan bevinden we ons op een hellend vlak. Je ziet dat gelovigen hun dogma´s willen opleggen. En het merkwaardige is dat de hele geloofsgemeenschap nu al op zijn achterste benen staat, terwijl er nog geen uitzending is geweest. Dat bewijst maar hoe intolerant gelovigen zijn.”
waarheidsvorsing
De zesdelige serie opent met hersenonderzoeker Dick Swaab. Daarna volgen psychiater Andries van Dantzig, rechtspsycholoog Hans Crombach, Psychiater en traumatoloog Carla Rus, astrofyiscus Vincent Icke en filosoof, psycholoog Jaap van Heerden. “Deze wetenschappers hebben hele interessante dingen te melden voor iedereen. Geloof is een aanname. Maar een wetenschapper plaatst vraagtekens en is bezig met waarheidsvorsing. Hij bewijst iets of niet. Zo kom je verder en dat is vooruitgang. Dick Swaab heeft bijvoorbeeld gelokaliseerd waar onze seksuele geaardheid wordt gelegd in de embryonale fase. Homoseksualiteit is helemaal geen keuze. Ook de religieuze ervaringen van epileptici heeft hij gelokaliseerd: Mohammed, Paulus, Jeanne d´Arc, ze hadden er allemaal last van. Hij kan een plaats in de hersenen prikkelen waardoor je de tunnel en het licht ziet.Valt die prikkel weg, dan is alles weer normaal.” Geloof is vaak gekoppeld aan een hiërarchisch systeem. Maar mensen hebben ook behoefte aan hiërarchie, denkt van de Wint. Zowel vanuit de hersenen als vanuit de psychologie, blijkt in de tweede aflevering met psychiater Andries van Dantzig. En geloof heeft zijn functie gehad. Een groep waarin men unaniem één geloof aanhing, was sterker dan een verdeelde groep. “Het bindt een groep die zijn agressie naar buiten kan richten naar de andere groep. Het levert identificatie op en altruïsme dat naar binnen wordt gericht. Evolutionair gezien is dat zeker ook een hele goede functie geweest. Maar in de moderne samenleving is het de bedoeling dat we allemaal gaan samenwerken, ook man en vrouw”.
democratie
Humor is een belangrijk onderdeel van hun programma´s. “Humor is relativerend en haalt de heiligheid weg. Dat is heel belangrijk in een samenleving. Dictators houden daar niet van en fundamentalisten evenmin.Die hebben een éénduidige moraal waarmee ze kinderen indoctrineren. Maar een eigenschap van democratie is juist dat er meerdere moralen mogen zijn”. In zijn ogen zou heel Nederland 3 gevuld moeten worden door mensen zoals deze wetenschappers, die in stilte hun onderzoek dienen. “Maar je hoort ze niet en ze worden zelfs beschimpt door een stelletje idioten. Ik denk dat de EO in hun hele bestaan nog nooit zoveel mailtjes van ongelovigen heeft gehad, als wij nu van gelovigen hebben ontvangen. Een paar duizend zelfs. Mensen zijn daar kennelijk erg op gespitst, niet op ons als persoon, maar op het onderwerp.”
God bestaat niet. Dinsdag 07 juni t/m 12 juli 23.30 Nederland 3, herhalingen zondagmiddag 15.30 uur
Ze zijn geliefd, omstreden en verguisd. Rob Muntz en Paul Jan van de Wint hebben met hun hilarische en spraakmakende programma's al heel wat reacties los gemaakt. De enfant terribles van de Nederlandse televisie hebben hun opmerkelijke programma's verzameld op dvd. Deel twee, Narigheid en Ellende, is net verschenen.
En, de laatste tijd nog iets leuks gezien op tv?
Van de Wint: "Nee, het is één grote, grijze soep geworden. Ze moeten toewerken naar een soort eenheidsworst om de netten bij elkaar te kunnen stoppen en de omroepen op te heffen. Wat op zich ook terecht is. De omroepen houden nu alles tegen, omdat ze hun identiteit moeten bewaren. En die hebben ze niet meer, omdat de zuilen niet meer bestaan. Andries Knevel vond ik laatst erg goed, met Abdul-Jabbar van de Ven. Die jongerenimam, die zei dat hij Wilders dood wenste."
Muntz: "Ik vond Jambers leuk, maar dat is Belgisch. En ik kijk graag naar van die relnichterige reality-tv, zoals The Osbornes. (En Room with a roof). Maar om nou te zeggen: verheffende televisie. Dat is meer amusement."
Van de Wint: "Er is niks grensoverschrijdends. Alles moet binnen de perken blijven. En iedereen heeft een soort formule. Bij Barend & van Dorp gaat Mulder wat roepen. Dat weten ze van tevoren, maar ze weten ook dat hij dat net voor de reclame gaat doen, zodat ze het niet af hoeven te maken."
Zien jullie jezelf als journalisten, cabaretiers of entertainers?
Muntz: "Infotainers."
Van de Wint: "Haha, wij vallen buiten elke categorie. Wij bedrijven satire met en in de werkelijkheid. En dat doet niemand. Dat durft ook niemand, omdat je dan dingen blootlegt die behoorlijk heftig zijn."
Jullie programma's hebben vaak een dubbele bodem. Zoals op dvd 2 het racistisch klinkende Negerlied, dat Muntz met Johnny Hoes heeft opgenomen. In eerste instantie denk je: een beetje flauw, maar later blijkt dat de Zangeres Zonder Naam dat al ooit heeft gezongen. Of bij de EO, dat jullie voorzitter Andries Knevel confronteren met hun censuurregels in de ondertiteling. Hebben jullie vaak iets prikkelends in de achterzak?
Van de Wint: "Ja, dat is ook de reden waarom je naar iemand toe wilt natuurlijk. Iets is je opgevallen en dat wil je blootleggen."
Nemen jullie soms niet gewoon iemand in de zeik? Koos Alberts bijvoorbeeld, die jullie plagen om zijn rolstoel.
Muntz: "Je moet dat fragment in het grotere geheel zien. Ik had net het Negerlied uitgebracht en de VPRO wilde een kerst-cd uitbrengen. Om die cd te pluggen gingen we expres naar mensen als Frans Bauer en Koos Alberts om te vragen of zij een nummertje op de kerst-cd wilden zetten. Met in ons achterhoofd dat de VPRO-achterban nooit van die mensen heeft gehoord."
Van de Wint: "En als je dat zegt, dan worden ze boos. Ze denken dat ze heel erg bekend zijn."
Muntz: "Koos werd boos omdat ik zei dat niemand zijn boek had gelezen, want er waren er maar tweeduizend van verkocht. Heel kinderachtig van het zogenaamde bekende-Nederlander-zijn. Hij verwacht dat iedereen hem kent. Daarna kwam bij hem de frustratie van mijn vragen over zijn rolstoel."
Van de Wint: "Wat ik altijd leuk vind, is een soort spanning, een moment dat wringt. Dat was ook bij dit fragment. Het is spannend om naar te kijken, omdat je niet weet hoe het afloopt. Het is mooi als je iets aan het toeval overlaat. Dan kun je zien wat mensen werkelijk beweegt. Op tv is niets meer onverwacht: alles is voorgekauwd."
Muntz imiteert soms de mensen die hij interviewt, qua kleding en maniertjes. Om te plagen?
Van de Wint: "Het is heel leuk om iemand daarmee een spiegel voor te houden. Zo lok je mensen uit hun tent, omdat ze eigenlijk op zichzelf moeten reageren. Op dvd 1 ging hij verkleed als Hitler een FPÖ-politicus interviewen. Die was eerst van zijn stuk gebracht, maar ging toch heel serieus antwoorden op allerlei nazi-vragen die we stelden. Dat is bizar, dan maak je van de werkelijkheid iets absurdistisch."
Hoe krijgen jullie de mensen telkens zo ver? Ze zien toch jullie programma's op tv?
Van de Wint: "Iedereen wil zijn verhaal kwijt. Vooral op televisie, want dan bereik je het grootste publiek.
Muntz: "En ze nemen zichzelf serieus. Ze willen een boodschap verspreiden. Of ze nou een dvd-tje willen verkopen, een politieke partij of paranormale gaven. Iedereen wil op televisie. En we hebben een overvaltactiek. De camera begint meteen te draaien. Dan is er voor hen geen weg terug meer."
Dat zag je ook bij Emiel Ratelband. Hij gaat met zijn vriendin of zo op reis en jullie overvallen hem bij de incheckbalie.
Van de Wint: "Het zat anders. Hij was heel camerageil. Wij waren al ingecheckt en zijn manager had ons benaderd om met hem mee te gaan en een verslag te maken van zijn reis naar Sint-Petersburg, waar hij zakenlieden zou toespreken en de Doema bijles ging geven in 'positief denken'. Maar wij zijn niet van plan om een propagandafilmpje te maken. Wij willen ons eigen verhaal vertellen en daar houden ze niet van."
Hebben jullie weleens het idee dat jullie te ver gaan?
Van de Wint: "Nee, nooit ver genoeg zelfs. Het is allemaal vrij onschuldig. Ik snap niet waar mensen zich druk over maken. We houden ons aan de normale grenzen van de wet, maar er zijn geen regels die verbieden hoe ik iemand portretteer."
Waarom besteden jullie zo veel aandacht aan slechte tv en entertainment, terwijl je die uren ook kunt vullen met heel goede documentaires bijvoorbeeld?
Muntz: "Maar dat hoeven wij niet te vullen."
Van de Wint: "Goede documentaires is toch niks aan? Slechte tv is leuk. Wij hebben geen programma om ergens aandacht aan te besteden. Wij willen juist iets blootleggen wat pijnlijk is en verborgen wordt."
Zanger Albert West op 'cultuurreis' in Gambia bijvoorbeeld. Te gek voor woorden.
Muntz: "En het volk kijkt er massaal naar."
Van de Wint: "Ja, het wordt wel gewoon uitgezonden. Net als Willibrord Frequin en Pieter Storms. Niemand windt zich daar over op, behalve enkele intellectuelen. En ik vind ook dat het mag. Maar het is wel leuk om daar iets mee te doen en er nog even overheen te gaan. Zo vergroot je iets uit en maak je duidelijk hoe iets werkt. Op dvd 5 staat De Rijdende Hufter: onze persiflage op Storms en de Rijdende Rechter."
Uit een enquête blijkt, dat 55% van de Nederlanders een publieke zender wil zonder reclame, met serieuze programma's. De Tros-voorzitter reageerde: 'Mensen zeggen dat ze een bruine boterham met kaas eten en pakken vervolgens een witte boterham met jam'. Wat vinden jullie?
Van de Wint: "In een enquête willen mensen zo goed mogelijk overkomen, maar in werkelijkheid heeft iedereen een platte en banale kant. En de grap is dat ook intellectuelen van heel banale dingen genieten. Dat geldt ook voor intellectuele humor. Jiskefet is het leukst als Sinterklaas gepijpt wordt, Koot en Bie zijn het leukst als Jocobse & Van Es en Arjan Ederveen is het leukst als Kabouter Prikprak. Het gaat alleen maar over stront, seks of Duitsers."
Het zorgde in 2000 voor de breuk met de VPRO waarschijnlijk, waar ze van een goede smaak houden?
Van de Wint: "Het deed er helemaal niet toe waar ons filmpje Hitler in Oostenrijk over ging. Achter de schermen was een ordinaire machtsstrijd gaande. Ze wilden de hoofdredacteur weg hebben. En wat is de beste stok om mee te slaan in de politiek correcte tijd? Dat ze een 'fascistisch broeinest' ontdekt hebben. De hoofdredacteur had dat niet ontdekt en moest dus vertrekken. En wij ook."
De VPRO is wel heel keurig geworden he?
Van de Wint: "De VPRO was tot voor zes jaar geleden de meest vooruitstrevende omroep ter wereld. Maar ze zijn sindsdien een andere weg ingeslagen. Dat hebben ze letterlijk tegen ons gezegd. Ze hadden onze programma's toch niet meer uitgezonden."
Muntz: "Toen kwam het van links en nou neemt rechts het over."
Van de Wint: "Het gaat allemaal om het zogenaamde fatsoen en om alles weer achter een façade te verbergen. Daarom mag je geen afwijkende, vreemde of extreme meningen horen op tv. Want alleen als je het op televisie ziet, moeten politici erop reageren. Anders reageren ze helemaal niet en hoor je er niks meer van."
Bij dat item over plezierjacht: Jacht is Natuurlijk, hebben jullie toen echt geschoten? Op tv was daar niets van te zien.
Muntz: "Ja zeker. Dat kostte me 1800 euro. Maar dat soort dingen mag je natuurlijk niet laten zien op tv."
Van de Wint: "Die staart hangt nu op de wc en de nek met de neus is de deurbel."
Ooit iets willen doen met de politiek? Dat hele gedoe binnen de LPF bijvoorbeeld?
Van de Wint: "Was leuk geweest, maar toen zonden we toevallig niet uit."
Muntz: "We waren toen bezig met het programma Normen en Waarden."
Van de Wint: "Gesponsord door Chick. Daar waren we onze tijd ook ver vooruit. In die serie kwam elke fundamentalist van elk geloof aan het woord (joden, moslims, christenen van de Christenunie tot de Scientology-church). Iedereen moest kunnen zeggen wat ie denkt. Zo ontmaskeren ze zichzelf. Allemaal noemden ze als eerste: respect. Dus volgens mij moet dat woord afgeschaft worden. En ze vonden allemaal dat homoseksualiteit een keuze is. Bush zei dat ook in het debat met Kerry. En hij is dus gekozen door 80 miljoen christen-fundamentalisten. Zolang politici dat soort idioten gebruiken om hun macht uit te oefenen, delft iedereen met gezond verstand het onderspit. Dat is 'the big picture' en daar hoor je niemand over. Iedereen haast zich om te zeggen dat het slechts enkelingen zijn die er heel extreme meningen op na houden. Maar het is een structureel probleem op dit moment in de wereld."
Wat is de vreemdste gast geweest die jullie hebben ontmoet?
Van de Wint: "Een ex CIA-agent in Zuid-Afrika, die ons vertelde hoe de wereld in elkaar stak. Daarmee bevestigde hij mijn meest zwarte gedachtes. Hij kende persoonlijk de moordenaar van Kennedy. Hij was nu zelf op de vlucht en liep met twee beveiligingsmannen rond, die ook uit werden gehuurd aan Afghanistan. Want dat ronsel je allemaal in Zuid-Afrika. Dat is een soort endeldarm van de wereld. Daar klontert alles wat niet deugt, samen."
Muntz: "Ja, fundamentalisten schijnen daar ook te schuilen."
Jullie monteren achteraf heel resoluut. Bij de Wiener Sängerknaben, dat Oostenrijkse kinderkoor...die vraag over het voorkomen van pedofilie binnen het koor, kwam waarschijnlijk na een heel lang interview?
Van de Wint: "Nou, we waren wel de hele tijd bezig met lolly's en oefenden hoe Rob die lolly's moest geven. Maar het was absoluut geen groot interview."
Muntz: "We hadden de hele tijd zo'n mannetje achter ons lopen. Dus toen hij even ging schijten konden we die lolly's geven."
Hoe is het dan mogelijk dat iemand serieus antwoord op zo'n vraag probeert te geven?
Van de Wint: "Hij zal wel moeten."
Muntz: "Bij kinderkoren lopen alleen maar pedofielen rond."
Van de Wint: "Dat is ook echt waar. Je kan het alleen niet bewijzen, maar wel suggereren."
Muntz: "De dirigent van De Buddy's, dat kinderkoor in Nederland, is opgepakt wegens kinderporno. Ik ben op een pedofielenavond geweest bij de NVSH en wat lag daar: stapels dvd's en cd's van kinderkoren. Dat gaat daar gretig van hand tot hand. Zo ben ik op het idee gekomen. En die kerel die in ons filmpje zei dat het niet waar was, is óók opgepakt wegens misbruik. Dan mogen wij zeker geen lolly's geven?"
Na die humoristische interviews zijn jullie met de serie het Grote Complot gekomen. Best een serieus programma eigenlijk .
Van de Wint: "Ik zie allerlei grote verbanden in wat er in de wereld speelt. Het kwam ook na de ontmoeting met die ex-CIA agent in Zuid-Afrika. Ik ben heel erg nieuwsgierig. Ik wil weten hoe dingen in elkaar zitten. Soms doen we dat op een satirische manier, dit keer dus in een serieuzere vorm."
Zijn jullie weleens ergens echt uitgeschopt?
Van de Wint: "Ja, we hebben allerlei toestanden en vechtpartijen meegemaakt."
En dat krijgen we allemaal niet te zien?
Van de Wint: "Bij Emiel Ratelband was de camera kapot. Dat knietje wat hij Rob op de dvd geeft, was niet de echte klap. Daarna sloeg hij mij tot bloedens toe tegen mijn slaap en probeerde hij mijn duim te breken. Ik kon dus niet filmen. We hebben aangifte gedaan van mishandeling. Maar het heftigste wat ik heb gemaakt, was zonder Muntz. Dat komt op dvd 3. Ik maakte in Iran een documentaire met mijn vrouw, die uit Iran komt. Toen zijn we opgepakt en kwamen we in de Ewin-gevangenis terecht. Dat is de grootste martelgevangenis ter wereld. Daar zijn miljoenen mensen om zeep geholpen. Dat was een soort Midnight Expres, dus vergeleken bij dat is wat wij hier meemaken, kinderspel."
Jullie programma's worden vaak verkeerd begrepen, he?
Van de Wint: "Ja, maar dat vinden we heel leuk. Verwarring zaaien."
Bijvoorbeeld bij die jacht. Jullie kregen een positieve brief binnen van iemand van een dierenorganisatie.
Van de Wint: "Ja, hij begreep het.
Muntz: "Maar er waren ook dierenliefhebbers die me dood wensten.
Van de Wint: "Mensen kijken heel simpel en eendimensionaal. Wij als boodschapper worden als boosdoener gezien. Zo werd Knevel ook op het matje geroepen en Theo van Gogh afgeslacht."
Blowen jullie ook?
Van de Wint: "Nee, we haten blowen. We hebben het nooit gedaan ook."
Muntz: "Ik woon naast een coffeeshop en daar zie ik de hele dag van die mongolen, die met hun lege harses hun uitkerinkje oproken."
Wat vinden jullie ervan, dat dit het enige land is waar blowen gewoon mag?
Muntz: "Dat vind ik prima."
Van de Wint: "Ik ben er ook helemaal voor, maar heb er zelf niks mee, net zo min met zuipen tot je erbij neervalt. Maar ik vind dat iedereen dat moet kunnen doen. Ik vind dat alles gelegaliseerd moet worden, ook harddrugs. Zo krijg je geen troep op de markt, waar mensen gek van worden. Je kunt het dan in de hand houden, het is lekker goedkoop en de criminaliteit is weg."
Wat vinden jullie de beste uitzending tot nu toe?
Muntz: "De leukste herinnering heb ik aan het item over de tv-dominee in Amerika. Toen kwamen we als gast in een programma, dat live over heel Amerika werd uitgezonden."
Jullie hebben ook Belgen geïnterviewd. Zijn die niet een beetje naïef ten opzichte van de media?
Van de Wint: "Belgen zijn heel grappige mensen. Kijk naar Jambers, die mensen zijn gewoon zichzelf, eerlijk. Hier heerst zoveel zelfcensuur. We zijn zo bang om met wat wij zeggen iets te veroorzaken. Terwijl het juist de bedoeling is dat je iets veroorzaakt."
Muntz: "Als je zin hebt om met je blote kont in het bos te wandelen... Belgen doen dat gewoon en hier in Nederland durven de mensen dat niet eens te zeggen. We zijn zo benepen, zo'n kutvolk eigenlijk."
Van de Wint: "Je moet hier constant rekening houden met buren en wat mensen niet allemaal zouden kunnen denken. Die hele vrije mentaliteit is weg. Dat je alles kan roepen en dat je daar ook gewoon je schouders over op kan halen. En dan moet je verdomme ook nog respect hebben en rekening houden met iets dat helemaal niet bestaat: God."
Die persiflageprogramma's doen jullie helemaal niet meer?
Van de Wint: "Jawel, we gaan het weer doen. We krijgen bij de RVU nog zes afleveringen in het voorjaar en daarna is het waarschijnlijk voorbij op tv. Dan willen we internet-tv gaan maken. Ik verwacht niet dat het klimaat van de omroeper beter wordt. Eerder slechter."
Muntz: "Ik wil niet de rest van mijn leven hetzelfde blijven doen. We doen wat we leuk vinden. We gaan ook een politieke partij oprichten, die voor een frisse wind moet zorgen. De naam weten we nog niet."
Op dvd 2 staat ook een gesprekje met Theo van Gogh, met wie jullie goed bevriend waren. Wat vonden jullie het meest schrijnende in de nasleep van de moord op Van Gogh?
Rob Muntz: "Dat oranje respectbandje. Die flapdrol van een Thom Hofman, die een gezworen vijand van Van Gogh was, en die goede sier gaat maken bij Balkenende met een totaal achterlijk idee, dat niks oplost. Dat alleen maar verbergt, wat er werkelijk aan de hand is. Hoe duidelijk moet het nog worden, dat sommige mensen vergiftigd zijn met een fascistoïde mentaliteit. Hoezo moeten we dan de boel bij elkaar houden en daarmee in dialoog gaan? De geschiedenis leert ons toch, dat dan je keel wordt doorgesneden?"
Want jullie hebben ook die brief geschreven aan Mohammed B, de moordenaar van Theo van Gogh?
Van de Wint: "Ja, die eerste heb ik zelf bedacht en die tweede hebben we ondertekend. Wat ik ook vreemd vind is de onlogica van de wetgeving over godslastering. Hoe kan je nou God beledigen, als hij niet bestaat? En als hij wel zou bestaan, dan zou je hem kunnen aanklagen wegens medeplichtigheid en het aanzetten tot moord."
Highlife februari 2005
|
Het Grote Complot Een programma over samenzwering en macht |
||
|
Vak: Studente: Datum voltooiing: 7 maart 2004
|
 |
Inhoudsopgave
Inleiding
p.1 Het Grote Complot - de wereld verklaard en haar producenten
p.2 De zendgemachtigde van Het Grote Complot
p.3 Financiers van Het Grote Complot
p.3 Het publiek van Het Grote Complot
p.3 Conclusie
p.5 Notenlijst
p.6 Bronnenlijst
p.7 Afbeeldingenlijst
Inleiding
Wie maken de regels, hoe groot zijn complotten, hoe ontstaan ze en wie spelen er de grootste rollen in? Er zijn maar weinigen die antwoord kunnen geven op deze vragen. Iedere volwassene wordt geconfronteerd met vragen als deze. Allemaal vallen wij in onze samenleving onder wetten en worden we bestuurd en gestuurd door mensen die macht uitoefenen. Op grote, maar ook op kleine schaal.
Eind januari zag ik 's avonds, net na het avondeten, een programma op Nederland 3 wat een antwoord leek te hebben op vragen als hierboven gesteld. Direct was ik geïnteresseerd en probeerde de rest van de cyclus te volgen. In het programma kwamen geleerde mannen, met hoge functies aan het woord. Zij beantwoorden de prikkelende vragen van de interviewer op een wijze waarbij u werkelijk van verbazing u onderlip doet laten vallen. Al de geïnterviewden gaven antwoord op diepgravende vragen, waar geen verhullende replieken op mogelijk waren. Het programma was zeer onthullend en schiep een hoop duidelijkheid over hoe macht en complotten in elkaar samen vallen. Hoe corrupt onze democratische wereld is en waar we als stemgerechtigden beter op moeten letten, om foutieve invulling van ons politiek bestel te voorkomen in de toekomst.
Het Grote Complot - de wereld verklaard , zoals het programma van de RVU heet, is gemaakt door twee heren die diverse keren bij andere omroepen ontslagen, dan wel uit hun functie ontheven zijn. Iedere keer lijken zij weer tegen het zere been te schoppen van de omroepbazen, recensenten en invloedrijke kijkers. Paul Jan van de Wint en Rob Muntz proberen in Het Grote Complot het slechte in de mens naar de oppervlakte te halen en laten (voormalig) bewindslieden zélf rake uitspraken doen. Deze antwoordden op vragen die zij achteraf gezien wellicht liever onbeantwoord lieten. Dit alles in combinatie met wetenschappelijke onderzoekers die dezelfde uitspraken verduidelijken. Een programma dat op deze wijze in elkaar steekt heb ik zelden eerder gezien op televisie en ik ben van mening dat Van de Wint en Muntz een grote prestatie hebben geleverd met de reeks uitzendingen. Een waar kunstwerk van 'verhoor' en waarheid aan elkaar gemonteerd en niets verhullend uitgezonden.
Mijn interesse voor dit programma is dusdanig groot dat het mij een geschikt onderwerp lijkt voor een uitgebreider onderzoek. Bij de aankondiging van deze essay-opdracht dacht ik aan Het Grote Complot en mijn onderzoek naar dit programma als 'kunstwerk' begon.
Ik begin mijn essay met het programma zelf. Eerst dus verduidelijking over de inhoud en de makers van Het Grote Complot . Daarna wil ik de wisselwerking tussen de omroep en de makers toelichten. Tevens kom ik op de financiers van het programma en wil ik kort ingaan op het publiek dat naar dit programma kijkt. In de conclusie wil ik op de samenhang tussen de functie en betekenis van het programma ingaan en bekijken hoe de makers, financiers en omroep elkaar beïnvloedden bij de voltooiing van Het Grote Complot . Tijdens de afronding van deze opdracht hoop ik te voldoen aan de gestelde sociaal-wetenschappelijke eisen die mijn essay behoren te bevatten.
Het Grote Complot - de wereld verklaard en haar producentenPaul Jan van de Wint en Rob Muntz zijn sinds 1998 een duo. Zij produceerden toentertijd het programma Waskracht! voor de VPRO. Van de Wint, geboren in 1963, is al geruime tijd programmamaker. En vooral werkzaam bij de VPRO. Muntz (1962) begon zijn televisiecarrière achter de schermen van Catherine , een talkshow van RTL4. Muntz' interesse verschoof van achter naar voor de camera en met Van de Wint samen begon hij aan het eerder genoemde programma bij de VPRO. 1
Van de Wint, is opgevoed door zijn bewust ongehuwde moeder. Deze situatie bracht hun één-ouder gezin niet veel welvaart. Al op jonge leeftijd werd Van de Wint geconfronteerd met grote verschillen in de samenleving. Hierdoor ontwikkelde hij naar eigen zeggen weinig respect voor machthebbers en de democratische bewindslieden. Van de Wint geeft toe zelf een zeer pessimistische kijk op de wereld te hebben. Hij heeft lessen gevolgd aan een aantal kunstacademies, maar is wat programmamaker betreft autodidactisch en heeft zichzelf gespecialiseerd in alle facetten van programmaproductie. 2
Muntz is opgegroeid in een niet praktiserend, katholiek gezin en heeft een normale jeugd gehad. Hij heeft de drang in de belangstelling te willen staan. Vandaar dat hij in de samenwerking met Van de Wint uiteindelijk voor de camera belandde. Beide mannen zijn van Nederlandse afkomst en hebben een gedegen opleiding gevolgd. 3
Toen de mannen voor hun programma Jacht is natuurlijk (VPRO, 2003 )in Zuid-Afrika een ex-CIA agent tegen het lijf liepen werd hun achterdocht ten opzichte van machthebbers bevestigd. Hier ontstond bij Van de Wint het idee om een programma te maken waarbij hij de waarheid inzake complottheorieën aan het licht wilde brengen. Van de Wint had als groot voorbeeld Michael Moore, bekend van spraakmakend onthullende programma's en documentaires, uit de Verenigde Staten. De schokkende en confronterende stijl die Moore in zijn documentaires gebruikt kan men herkennen in de producties van Van de Wint. Terug in Nederland had Van de Wint het concept klaar en vroeg de RVU om medewerking. 4
In Het Grote Complot worden prominente Nederlanders geïnterviewd door Paul Jan van de Wint, met op de achtergrond Rob Muntz. Niet op een manier die men als kijker gewend is, maar op een indringende, confronterende manier. Invloedrijke mensen (vooral mannen) uit de media, politiek, juridische wereld, het bedrijfsleven en wetenschappelijk onderzoekswezen komen aan het woord. In combinatie met feiten, sociologische en psychologische analyses proberen de programmamakers het publiek de complotten in de wereld voor ogen te brengen.
Een programma zoals er nog niet is op de Nederlandse buis. Volgens Van de Wint zijn er weinig interviewers die de waarheid echt boven tafel durven te krijgen. Altijd lijkt bij hen de angst aanwezig om te worden teruggeroepen. Hierdoor krijgen kijkers weinig de echte waarheid te zien. 5 Van de Wint en Muntz wilden echter wel een controversieel en diepgravend programma maken, waar er niet om de waarheid heen gedraaid wordt. De antwoorden van de prominenten zijn gesneden en achter elkaar gemonteerd. Tussendoor is de vraaginhoud verduidelijkt door middel van archiefbeelden. Van de Wint is zich zeer bewust van het invloedrijke medium televisie en speelt hiermee op een manier waar weinig anderen zich aan wagen. Waar andere programmamakers de geïnterviewden beschermen, uit angst zelf hun positie te verliezen, laat Van de Wint niets van zijn gasten over. Van de Wint: "We hebben er lustig op los gemanipuleerd." 6 Voor Van de Wint is het, als producer, belangrijk dat hij zijn creatieve vrijheid kan behouden. Hij houdt liever alle rechten zelf, met het gevolg dat hij aansprakelijk kan worden gesteld. Wanneer er voor hem geen behoudt van vrijheid is, dan ook geen uitzending van zijn programma. De omroep is volgens Van de Wint een doorgeefluik. 7
De zendgemachtigde van Het Grote ComplotDe educatieve omroep RVU is een van levensbeschouwingen, ideologieën en religies onafhankelijk instituut. Volgens het Omroephandboek (red. Nuyl, 2003) is de educatieve taak van de RVU het ontwikkelen van een doelgericht en systematisch educatief programma-aanbod op het gebied van vorming. De programma's die de omroep uitzendt zijn er om kijkers te prikkelen en ontwikkelen. Zoals veel omroepen op Nederland 3 zendt de RVU programma's uit voor mensen met een interesse voor maatschappij, politiek en cultuur.
Van de Wint en Muntz waren reeds bekend bij de omroep en zelf presenteerden zij hun idee voor een nieuwe programmareeks. De RVU heeft het idee van Van de Wint voor Het Grote Complot goedgekeurd en heeft een overeenkomst gesloten met Exploitatie TV, het productiebedrijf van Muntz en Van de Wint. De makers kregen vrijheid in hun creativiteit en alle rechten, hiermee bleef de RVU buiten schot in verband met juridische aansprakelijkheid. De lengte van de uitzendingen moest niet langer dan 25 minuten zijn en de inhoud uiteraard educatief, verruimend en algemeen vormend. 8
Na de uitzendingen van Het Grote Complot heeft de RVU positief gereageerd en Van de Wint en Muntz meer uitzendtijd toegezegd. Exploitatie TV is momenteel bezig met een nieuwe programmareeks. 9
Financiers van Het Grote Complot
Daar er een contractuele overeenkomst is tussen de RVU en Exploitatie TV waren de producenten Muntz en Van de Wint zelf de oorspronkelijke financiers. Na iedere uitzending krijgt Exploitatie TV een bedrag van de RVU. 10
Met een dergelijke overeenkomst streven de producenten hun ideeën over de media als doorgeefluik na. En tevens kan de omroep voorzien in haar functie algemeen vormende programma's uit te zenden.
De RVU is een zendgemachtigd instituut, daarom was er bij de voltooiing van Het Grote Complot geen subsidiënt. Exploitatie TV is goedkoop gedraaid met DVcam camera's en had een budget van rond de 150.000 euro. 11 De producenten hebben in acht draaidagen de programmareeks vervaardigd in Marcanti te Amsterdam. Van de Wint en Muntz produceren en presenteren zelf het programma en dus vangen zij ook alle vergoedingen van de RVU. Indirect is de RVU de uiteindelijke financier.
Het publiek van Het Grote ComplotBij een bezoek aan de webpage van Muntz en Van de Wint kan men een gastenboek vol reacties van prominenten, kijkers en andere programmamakers inkijken. Wanneer men de lijst geheel doorleest vindt men een selecte groep kijkers die Muntz en Van de Wint aanhangen en steunen. Zij reageren vaak op een uitzending van het duo en ontlokken discussies bij elkaar. De kijkers reageren op een manier waarvan de makers en Rvu gehoopt hadden te reageren. Met uitzondering van een enkelen die het programma niet lijken te (willen) snappen. (Het Jiskefet - idee, waarbij het programma door de personen verkeerd geïdealiseerd, dan wel afgebrand werd.) In het digitale archief op de webpage kan men een verscheidenheid aan artikelen uit diverse bladen vinden. Waaronder een polemieke serie brieven tussen Theo van Gogh en Max Pam. 12
Eerder heb ik vermeld wat de doelstelling van de RVU is. De mensen die naar programma's van de RVU kijken zijn dan ook politiek, cultureel en/of maatschappelijk geïnteresseerd. Een groot kijk-en luisteronderzoek is er naar Het Grote Complot (nog) niet gehouden. Over de daadwerkelijke sociale kenmerken van de publieksgroep is daarom weinig bekend. Uit kijkcijfers is echter gebleken dat er gemiddeld 140.000 mensen per aflevering keken. Deze kijkers zullen uiteraard de doelgroep zijn die zowel de RVU als Van de Wint en Muntz wilden bereiken. Jammerlijk dat de kijkcijfers niet hoger zijn uitgevallen, maar de uitzendtijd ligt rond hetzelfde tijdstip als onder andere journaals op andere netten. De producenten wilden zoveel mogelijk mensen bereiken die zich voor het onderwerp interesseren en de kijkers moeten wel onder deze categorie vallen (anders zapt men gewoon verder naar een ander net). 13
Conclusie
Hoe stonden de RVU en Exploitatie TV tegenover elkaar in de voltooiing van Het Grote Complot ? Uit mijn onderzoek is gebleken dat de RVU en de producenten Van de Wint en Muntz een duidelijk overeenkomst hadden inzake de invulling van de toegezegde zendtijd. Beide partijen wilden een educatief en geestverruimend programma. Exploitatie TV droeg de aansprakelijkheid en dus had de RVU weinig te vrezen over de eventuele 'over de schreef gaande' invulling van het programma. De producenten hadden zich echter wel in zekere mate te houden aan de algemeen geldende voorwaarden van de RVU. (Daaronder vallen bijvoorbeeld racistische uitingen. )
Feit is dat eerdere programma's van Muntz en van de Wint verkeerd zijn ontvangen door zowel kijkers als programmamakers zelf, waarop door de VPRO besloten werd uitzendingen van het duo te staken. Maar dat is al vaker gebleken bij satirische programma's. (Zie het voorval met satire over het koningshuis en Jiskefet die studenten parodieerden, met als gevolg studenten die de parodie kopieerden.) Men kan teksten lezen naar believen, maar wanneer er delicate onderwerpen aangesneden worden, dan is de lezer alerter. Om stopzetting van uitzending te voorkomen zijn Van de Wint en Muntz dit keer wat minder radicaal, doch niet minder confronterend, te werk gegaan. 14 Minder parodie en satire, meer waarheid. Waarheid verteld door de medeplichtigen en deskundigen zelf.
Van de Wint en Muntz hebben zelf contact gezocht met deskundigen en vanuit de RVU is er wat begeleiding geweest in de persoon van Rien Vrijenhoek die de eindredacteur was. Tijdens de interviews hebben Van de Wint en Muntz professor Cees Hamelink als adviseur ter hand genomen. Er is weinig beïnvloeding geweest bij het maken van Het Grote Complot. Zelfs niet van hoger hand door middel van aansprakelijkstelling. Alle geïnterviewden hebben vrijwillig meegewerkt aan het programma en niet onder druk een uitspraak gedaan die zij niet wilden doen. 15
De functie van Het Grote Complot is het informeren van kijkers door psychologie, sociologie en politiek met elkaar te verbinden. Feiten en analyses moeten samenzweringen en machtsstructuren blootleggen. De betekenis kan door iedereen anders geïnterpreteerd worden, maar Het Grote Complot lijkt waterdicht een controversieel en niets verhullend programma te zijn.
Notenlijst1 Wint, Paul Jan van de. Muntz en Van de Wint . Reloadmedia.com. Update 21 februari 2004. 22 februari 2004. http://www.muntzvandewint.com
2 Bal, Anna Maria. Telefonisch interview met Paul Jan Van de Wint . Afgenomen op 27 februari 2004.
3 idem, noot 2.
4 Sluys, Kees. 'Het Grote Complot. De wereld verklaard door Muntz en Van de Wint.' VPRO Gids , 12 januari 2004.
5 'Fucking Televisie,' Volkskrant, 17 januari 2004.
6 Lange, Berrit de. 'Muntz en van de Wint ontrafelen het Grote Complot'. GPD, 12 januari 2004
7 Bal, Anna Maria. 27 februari 2004.
8 Bal, Anna Maria. Telefonisch interview met Ad van Doorn, hoofd stafbureau programmering RVU. Afgenomen op 25 februari 2004.
9 Bal, Anna Maria. 27 februari 2004.
10 idem noot 9.
11 Nuijl, Jeroen te, red. Kopij horen, zien & schrijven. In Productie . Broadcast Magazine, 5 januari 2004.
12 Wint, Paul Jan van de. Update 21 februari 2004. http://www.muntzvandewint.com
13 Bal, Anna Maria. 27 februari 2004.
14 Liempt, Paul van. 'Complot Programma . ' Het Parool , 6 januari 2004.
15 'Ongewenste Intimiteit,' Vrij Nederland , 14 februari 2004.
BronnenlijstBal, Anna Maria. Telefonisch interview met Paul Jan Van de Wint . Afgenomen op 27 februari 2004.
Bal, Anna Maria. Telefonisch interview met Ad van Doorn, hoofd stafbureau programmering RVU. Afgenomen op 25 februari 2004.
'Fucking Televisie,' Volkskrant, 17 januari 2004.
Lange, Berrit de. 'Muntz en van de Wint ontrafelen het Grote Complot'. GPD, 12 januari 2004
Liempt, Paul van. 'Complot Programma . ' Het Parool , 6 januari 2004.
Nuijl, Jeroen te, red. Kopij horen, zien & schrijven. In Productie . Broadcast Magazine, 5 januari 2004.
Nuijl, Jeroen te, red. Omroephandboek Broadcast Magazine. Hilversum: Broadcast Press Hilversum BV, 2003.
'Ongewenste Intimiteit,' Vrij Nederland , 14 februari 2004.
Sluys, Kees. 'Het Grote Complot. De wereld verklaard door Muntz en Van de Wint.' VPRO Gids , 12 januari 2004.
Wint, Paul Jan van de. Muntz en Van de Wint . Reloadmedia.com. Update 21 februari 2004. 22 februari 2004. http://www.muntzvandewint.com
Afbeeldingenlijst
Foto's op voorpagina en tussengevoegd blad van de website gekopieerd:
Wint, Paul Jan van de. Muntz en Van de Wint , 2003. http://www.muntzvandewint.com
Scriptie van Barbara Kuipers
brabra1@hotmail.com
VISIE
Rijdende Hufter te extreem voor verdwaalde VPRO
Stelling
Met het censureren van de uitzending: ‘De Rijdende Hufter’ heeft de VPRO zichzelf en haar kijkers een groot tekort gedaan.
In april dit jaar ging het weer mis tussen de programmamakers Rob Muntz en Paul Jan van de Wint en de VPRO-top. De aanleiding van de commotie was dit keer hun programma ‘De Rijdende Hufter’; een persiflage op Pieter Storms’ Breekijzer. In maart vorig jaar veroorzaakte het tweetal een ware rel met de ‘Hitler-affaire’ Deze ontstond naar aanleiding van een aflevering van Waskracht! waarin Muntz verkleed als Hitler met een grote gasfles door de straten van Wenen rond liep, terwijl hij nazieleuzen naar Joden schreeuwde. De uitzending was bedoeld als reactie op de toenemende populariteit van Jorg Haider, maar werd door veel kijkers en vooral VPRO medewerkers veroordeeld als flauwe, kinderachtige grap, die nooit op tv had mogen verschijnen. Muntz en van de Wint werden ontslagen.
Maar de branieschoppers, die ook al pioniers van de anti-televisie worden genoemd, gaven niet op. Ze dreigden met juridische acties tegen de VPRO en kregen het toch voor elkaar nog drie programma’s te mogen maken voor Waskracht! Het produceren van de eerste aflevering eindigde echter al weer in een ruzie. Hoofdredacteur Peter van Ingen eiste dat ‘De Rijdende Hufter’ zou worden gekuist. Er moesten drie scenes worden geschrapt die volgens Van Ingen in ethisch oogpunt onverantwoord waren. Volgens de rebellerende tv-makers zou er zonder deze scenes niets van het programma overblijven. Het tweetal wilde geen concessies doen en de drie afleveringen werden afgeblazen.
Tijdens de productie van De rijdende Hufter liep ik stage bij Waskracht en hierdoor heb ik de hele discussie over het programma kunnen meemaken. Ik vind het erg jammer dat deze aflevering van Muntz niet is uitgezonden. Niet alleen jammer, maar ook verontrustend. Naar mijns inziens was de aflevering helemaal niet zo shockerend en ik ben juist geschrokken van het angstige en behoudende optreden van de VPRO. Waar moet ik als journalist later heen, nu blijkt dat er zelfs bij de vrijzinnige VPRO niet meer geëxperimenteerd kan worden? Ik ben van mening dat ‘De Rijdende Hufter’ ten onrechte is gecensureerd en die mening zal ik in deze visie verder toelichten.
Ten eerste vraag ik me af wat deze vrijgevochten omroep drijft om ineens kuis te gaan doen en grenzen aan haar makers op te leggen. Het tv-station dat zichzelf omschrijft als origineel en onafhankelijk, open staande voor vernieuwing in zowel vorm als inhoud, zou toch beter moeten weten? Een omroep die zegt in haar programma- aanbod de extremen op te zoeken, zou de extreme humor van Muntz toch juist moeten toejuichen?
Maar nee, deze VPRO is blijkbaar zo geschrokken van de heftige reactie op de Hitler-uitzending, dat ze het niet meer aandurft.
Maar was het niet altijd ‘des VPRO’s’ om taboe’s te doorbreken en heilige huisjes om te schoppen? Schreeuwde deze groep tv-makers niet altijd het hardst dat kijkcijfers niet belangrijk zijn, en dat ze hun publiek als mondige volwassenen beschouwt die best voor zichzelf kunnen denken? Bij de kwestie Rijdende Hufter besloot de VPRO maar eens voor het publiek te denken en de kijkers niet de kans te geven zelf te oordelen.
Volgens Paul Jan van de Wint is het niet de oudere generatie van de omroep die hun programma’s veroordeelt. “Peter Flik, de legendarische radiomaker van de VPRO, die inmiddels met de vut is , prijst onze programma’s hoog de hemel in. Hij vindt ons de ware erfgenamen van de anarchistische traditie van de VPRO.” Muntz: “Hij was het ook die bij ons met dat idee kwam van die Hitler-imitatie.”
Maar de oude generatie is inmiddels vervangen door nieuwe mensen. Het zijn de huidige leidinggevenden zoals hoofdredacteur Peter van Ingen, die de provocerende programma’s van Muntz niet uit durven te zenden. Het is de nieuwe directeur Peter Schrurs die vindt dat Muntz en Van de Wint over het randje gaan.
“Wat er nu bij de VPRO speelt, speelt eigenlijk in heel omroepland; angst, fatsoensrakkerij en grijze muizenmentaliteit heersen!” Aldus Van de Wint
En er zijn er meer die zijn mening delen. Journalist Henk Van Gelder schreef in het NRC-handelsblad: “Het rebelse van de VPRO schuilt tegenwoordig voornamelijk in de slagzin: “De VPRO lijkt nergens op’. Terwijl de kritiek vaak luidt dat de VPRO te veel op van alles en nog wat is gaan lijken. Soms is het verschil tussen de NPS en de VPRO met het blote oog niet meer zichtbaar.”
Ik ben het met Henk van Gelder eens. De VPRO die vanaf 1968 werd geleid door progressieve programmakers was taboedoorbrekend en veranderingsgezind. En binnen dat karakter was dan ook alles mogelijk. Sinds de VPRO ondergeschikt is aan het Nederland 3- model, waarbij ze ook haar ‘vaste zondagavond’ verloor, maakt deze omroep nog maar bar weinig vernieuwende tv.
‘De VPRO wil nu minder risico’s nemen’ volgens Schrurs. Dit heeft volgens hem te maken met het nieuwe omroepbestel waarin de VPRO verplicht is te werken aan een toegankelijk format en een horizontale programmering die moet leiden tot een marktaandeel van 10%”.
De VPRO, die zich nooit wat van kijkcijfers had aangetrokken, moet tegenwoordig dus ook een breder publiek proberen te trekken. Zoals NRC-journalist Tim Rooduijn schreef: “De VPRO is een gewone omroep in het bestel geworden; weliswaar met een aantal uitstekende programma’s , maar ondergedompeld in het stramien van door consultanten met zakjapanners ontworpen zenderdisciplines.”
“ Die kijkcijferverplichting is voor ons inderdaad een last, al lukt het tot nu toe aardig daar zonder oekazes mee om te gaan. Het is tegenwoordig ingewikkelder, het is een groter risico missers te maken. Dat willen we dus steeds meer voorkomen” Aldus Schrurs En onder ‘missers’ verstaat hij dus uitzendingen die te veel emoties en kwade reacties oproepen. Maar het afblazen van de uitzending van Muntz levert ook een hoop negatieve publiciteit voor de VPRO op. Het publiek en de journalisten verwijten de VPRO verslapt en ingedut te zijn. Een echte Muntz -fan vertaalt haar afkorting zelfs naar “Vreemde Pietluttige Rustige Omroep”.
Ik vind dat de VPRO juist de raarste missers maakt doordat ze zo angstvallig risico’s probeert te vermijden. En de grootste misser van de laatste tijd is het censureren van ‘De Rijdende Hufter’.
Want het is een meesterwerk; het programma ‘De Rijdende Hufter’. Het originele van deze parodie zit hem juist in het feit dat Pieter Storms en De Rijdende Rechter niet te kijk worden gezet door toneelspelers, maar dat er in dit rebelse programma echte slachtoffers aan bod komen. Om een zo overtuigend mogelijke persiflage op Breekijzer te maken zochten Muntz en Van de Wint via een advertentie in de Volkskrant naar slachtoffers die bij geen enkel ander hulpprogramma gehoor hadden gekregen. Deze mensen werd de hulp aangeboden van ‘De Rijdende Hufter’
Het resultaat van de advertentie was een enorm aantal briefjes van uitgeproduceerde losers met een warrig verhaal. De minst geloofwaardige brieven in het slechts geschreven Nederlands werden gekozen en Muntz reed er uitgedost als een ordinaire Sjonnie in ‘de Huftercaravan’ op af. Eenmaal bij deze mensen thuis aangekomen sloeg hij geruststellend een arm om de slachtoffers heen en liet hen, al grijnzend in de camera, uithuilen op zijn schouder. De oplossingen die hij aanbood varieerden van een eenvoudig pistool waarmee ze ofwel naar het Gak konden gaan ofwel zichzelf van het leven konden beroven tot harde vechtacties tegen willekeurige ambtenaren die al dan niet iets met de zaak van het slachtoffer te maken hadden..
De aflevering is origineel en erg knap gemaakt. Muntz is zonder meer erg goed in het neerzetten van typetjes en vertolkt zijn rol als Rijdende Hufter fantastisch. Doordat de slachtoffers mensen met echte problemen zijn, is het effect van de parodie nog sterker.
Door het kijken naar de Rijdende Hufter wordt je wakker geschud. Je gaat nadenken over het fenomeen hulp-tv. Je gaat je afvragen in hoeverre de slachtoffers die in zo’n hulp-tv programma als Breekijzer opdraven, werkelijk worden geholpen. Of in welk opzicht ze alleen maar gebruikt worden om een programma te vullen waarmee de programmamaker een hoop poen verdient.
Pieter Storms zelf vind dat ‘Breekijzer’ overigens niet onder het kopje hulp tv valt. “Ik ben een journalist van het conflict, Breekijzer is een journalistiek programma dat misstanden aan de kaak stelt.” Aldus Storms. Dat er in zijn programma meer aandacht wordt gegeven aan zijn gedrag (het wegscheuren in een auto om vervolgens drie ambtenaren verrot te schelden tot de politie hem vechtend naar buiten zet) dan aan het verhaal van de slachtoffers vindt hij logisch. “Ik maak toch tv, dat maak je toch voor de kijkers? Dat rebellerende gedrag hoort gewoon bij mijn vak, ik ben een presentator van een journalistiek amusementsprogramma, niet van een talkshow a la Catherine Ceijl! Bovendien worden die mensen door mijn gedrag geholpen. Niet iedereen is geboren met dezelfde doortastendheid en durf als ik, daarom presenteer ik dit programma.”
”Pieter Storms is een schijnheil’ aldus Muntz die zelf drie jaar voor de ‘Storms Factory’ werkte “Hij doet zich voor als Robin Hood, maar ondertussen is hij zelf zijn zakken aan het vullen met tranentrekkende verhaaltjes van slachtoffers die zich nadat ze door een verzekeringsmaatschappij of een andere instantie zijn genaaid ook nog eens door zijn programma laten gebruiken. Honderden brieven komen er dagelijks binnen. En alleen de verhalen waarbij Pieter de mogelijkheid heeft om de meeste stennis te schoppen, worden gebruikt. Dan vraag je jezelf toch af in hoeverre de slachtoffers nou baat hebben bij zo’n programma?”
Een parodie roept vragen bij mensen op. Een parodie houdt de kijker scherp en kritisch, en dat vind ik belangrijk. Want volgens mij is dat ook een taak van de journalist, kritisch blijven en alles wat er in de media gebeurt ter discussie stellen.
Kijkers moeten geprikkeld en gestimuleerd worden om over dingen na te denken zodat ze een eigen mening kunnen vormen over bepaalde zaken. De VPRO heeft haar publiek als kinderen behandeld, ze heeft ze als een bezorgde moeder de handen voor hun ogen gehouden. Met het censureren van ‘De Rijdende Hufter’ heeft de VPRO haar publiek onthouden van een andere kijk op het fenomeen hulp-tv.
Om grote opschuddingen zoals de Hitler-rel van vorig jaar te voorkomen, kreeg hoofdredacteur Peter van Ingen de taak op zich Muntz en Van de Wint gedurende hun verblijf bij de VPRO in de gaten te houden. ‘Een preventief middel’, volgens Schrurs, ‘een waakhond’ volgens Van de Wint die van mening is dat makers totale vrijheid moeten hebben in hun creativiteit. Nadat Van Ingen de grove montage van de aflevering ‘De Rijdende Hufter’ had bekeken, gebood hij de makers er drie scenes uit te halen. In die scenes zwaaide Muntz met een dildo naar een medewerkster van een bank die weigerde leningen te verstrekken aan de prostitutiebranche en geeft hij een pistool aan een uitgeproduceerde asielzoeker. Het derde slachtoffer, een oud vrouwtje dat haar inmiddels overleden stiefmoeder ervan verdenkt haar vader te hebben vermoord, wordt door Muntz ontredderd bij een gesloten politiebureau achtergelaten. Volgens van Ingen waren deze scènes ethisch niet verantwoord en moesten ze eruit om zo de slachtoffers in bescherming te nemen. Bovendien vond hij dat Muntz en van de Wint veel te ‘hard’ met deze mensen waren omgegaan.
Ik vind dat een beetje onzin. Ten eerste omdat alle vier de slachtoffers achteraf toezegging hebben gegeven aan de uitzending. Dat wil toch wel genoeg zeggen. En ten tweede omdat Muntz op tv harder overkomt dan dat hij zich in werkelijkheid heeft gedragen. Zo onmenselijk als Muntz in de aflevering overkomt, zo gemeen was hij tijdens de opnames niet. Sommige dingen, zoals het achterlaten van het oude vrouwtje bij een gesloten politiebureau, zijn zelfs in scene gezet. Ze hebben dat dametje gewoon netjes thuis gebracht. Van al het gedraaide materiaal zijn de meest provocerende en grove stukken in elkaar gemonteerd. Dat weet ik, omdat ik erbij ben geweest. Dat weet de kijker in de eerste instantie niet, en dat hoeft ook niet vind ik. Het is juist erg grappig dat de scènes zo tot de verbeelding spreken. Verder vond hij dat de uitzending door die scènes te grof was om aan de kijkers bloot te stellen. Dat vind ik helemaal nergens op slaan. Als je als omroep om 19.00 uur ’s avond een aflevering van Jiskefet uitzendt waarin de heren bezig zijn Sint Nicolaas te pijpen, kun je niet ineens met ‘ethische bezwaren’ komen om zo je publiek het recht te ontnemen een goede parodie te bekijken.
Ik verdenk Van Ingen ervan dat hij gewoon bang was voor opschudding na het uitzenden van de Rijdende Hufter. Hij was bang voor het uitbreken van net zo’n grote rel als tijdens de Hitler-affaire. Die rel liep zo hoog op dat er zelfs enkele koppen dreigden te rollen, onder andere die van de ex-eindredacteur van Waskracht! Hans Flupsen. Van Ingen heeft dus voor zijn eigen hachje gekozen en het zekere voor het onzekere genomen. Hij heeft er drie willekeurige scènes uitgepikt omdat hij van Muntz en Van de Wint inmiddels wel wist dat zij geen concessies wilden doen en dus alles zouden afblazen. Op deze manier zou de uitzending automatisch niet doorgaan en heeft hij zijn rol als hoofdredacteur weer veilig gesteld. Het is erg jammer dat deze hoofdredacteur niet op mijn verdenking kon , of wilde reageren. Of misschien zegt dat juist wel genoeg.
Naast alle ethische bezwaren die er waren tegen De Rijdende Hufter was de aflevering volgens de VPRO-top ook gewoon niet grappig. Peter Schrurs:“Ik vond het niet om te lachen. Ik vind dat een paar onderdelen van het programma hun doel voorbij schoten. In een poging het een en ander aan de kaak te stellen ging de imitatie zover dat het slechter en erger werd dan dat wat ze wilden bestrijden.” Humor blijft dus een kwestie van smaak. Maar is het aan de directie van de VPRO om haar eigen smaak aan haar publiek op te leggen?
Omstreden tv-maker Theo van Gogh vond de aflevering in ieder geval wel erg smakelijk.
Hij noemt Peter van Ingen de meest talentloze functionaris van Hilversum. En verwijt hem zichzelf in de vingers te snijden doordat hij Muntz en Van de Wint eeuwige roem bezorgt, juist door hun programma te weigeren. Van Gogh: “Ik heb ze gezien de pesterijen van de ellendelingen en mij valt juist op met hoeveel minder cynisme ‘de rijdende hufter’ gemaakt is dan bijvoorbeeld een gemiddelde aflevering van ‘Make my day’; het serieus bedoelde programma waarin Robert ten Brink bijstandsmoeders naar het leven staat. Muntz en Van de Wint beschikken ontegenzeggelijk over een groot talent. De hypocrisie van de VPRO zit hem er hierin dat de jongelui de opdracht krijgen om te doen waarin ze het beste zijn; ontregelen, en vervolgens de pin op de neus krijgen. Ze werden bejubeld toen ze een Amerikaanse dominee op de hak namen en verguist toen Hitler weer in Wenen opdook, met een fles zyklon B nog wel. Ik vond ’t mooie televisie. Het was knipogend naar de goede smaak en de grenzen verkennend van wat bij dat bejaardentehuis waarvoor ze werken nog acceptabel is.”
Van de Wint: “Wij borduren voort op de traditie van Wim T. Schippers, het absurde van Barend Servet en Sjef van Oekel, maar gaan daarin ook verder. Wim T. Schippers deed alles in de studio, wij bedrijven satire met werkelijkheid. Dat wordt gewoon niet geaccepteerd door Van Ingen en de zijnen, dat is zogenaamd niet ethisch.”
Peter Schrurs vindt de humor van de “Rijdende Hufter niet meer ‘des VPRO’s’.”
“De VPRO- humor heeft een ander functie dan in de tijd dat Van Kooten en De Bie en Wim T Schippers de dienst uitmaakten. Vroeger had je twee netten, tegenwoordig dertig. Zo’n rijdende hufter is allang ingehaald door de platvloersheid van SBS6 en de hufterigheid die je elders ziet. Dat we hierin zijn vastgelopen is helemaal geen teken van behoudendheid. Het is allemaal gewoon een stuk ingewikkelder de laatste tijd.”
De humor van Muntz en Van de Wint is dus niet meer ‘des VPRO’s’. Hoe kan het dan dat ik tijdens mijn stage de halve VPRO-staf dubbel heb zien liggen in de montagekamers van de twee heren? Hoe kan het dan dat ik zoveel verschillende makers van de VPRO (Thomas van Aalten, Lernert Engelberts, Jurjen Blink) tegen elkaar heb horen zeggen hoe grappig het wel niet was.
Volgens mij is de zogenaamde reden dat de humor van de Rijdende Hufter niet meer bij de VPRO past een manier om te verbloemen dat de VPRO het gewoon niet durfde uit te zenden. Mijn mond viel helemaal open van verbazing toen ik gisteravond (12 november) naar het Nederland 3 programma ‘De Gids’ aan het kijken was, waarin de nieuwe eindredacteur van Waskracht! Saskia Diesing ijskoud aankondigde dat Waskracht! een Muntzloos jaar was begonnen omdat ‘programmamaker Muntz gewoon niet zo goed meer was.”
In de tijd dat de Rijdende Hufter werd gemaakt, was deze Saskia Diesing nog maakster en zij was degene die het hardst lachte bij het kijken van de beruchte aflevering. Maar goed, ze zal wel goed geinstrueerd zijn door de VPRO-top. Heeft Van de Wint dan inderdaad gelijk als hij beweert dat “angst en fatsoensrakkerij heersen bij de VPRO?” Het begint er wel op te lijken.
Het is dus duidelijk. Het censureren van ‘de Rijdende Hufter’ heeft niemand veel goeds gebracht. De kijkers hadden nooit onthouden moeten worden van de uitzending. En dat is zelfs niet eens echt gelukt. De website van Theo van Gogh, waarop de uitzending illegaal te bekijken was, heeft dagen plat gelegen door een massa aan nieuwsgierige bezoekers. En de negatieve publiciteit die de VPRO probeerde te voorkomen door het schrappen van de uitzending, was ook niet tegen te houden. In vele kranten werd de VPRO top gevraagd zich te verantwoorden over deze censuur en werden de rebellen Rob Muntz en Van de Wint juist de hemel in geprijsd. De VPRO zelf is er dus ook niks mee opgeschoten. Zullen Muntz en Van de Wint ooit nog terugkomen bij de VPRO? Volgens Schrurs is het niet uitgesloten dat de heren in de toekomst nog iets voor de omroep mogen maken. “Maar dan moeten ze wel met een heel goed idee komen.” Aldus Schrurs.
Maar wat is een heel goed idee? En hoe kan de VPRO een idee op kwaliteit, moraal en smaak beoordelen als ze zelf niet eens meer weet wat haar kwaliteit, moraal en smaak is?
Als ik Peter Schrurs vraag om een beeld van de hedendaagse VPRO te geven komt hij met deze verstandige woorden:
“Vergelijk je de VPRO met een 75-jarige man dan is die vitaal, betrokken bij nieuwe media, maar aangepast aan de compromissen die deze tijd van de oude heer vraagt. Hij is wat bedaagd en heeft anders dan in het verleden enige moeite met jonge honden-gedrag.”
Volgens mij moet deze ‘oude man’ heel snel zijn lef en opstandigheid weer bij elkaar zoeken, anders zal hij geen identiteit meer over houden en verdrinken in het omroepbestel. Dan is het wachten aan ons ongeduldige jonge honden op een nieuwe omroep die wel weer durft te schoppen.
Bronnen
Interviews:
28 april 2001: interview met Pieter Storms in Storm Factory
april : gedurende deze maand het ik verschillende dingen
besproken met Rob Muntz en Paul Jan van de Wint
14 november 2001: interview met peter Schrurs via e-mail
andere bronnen:
Het artikel "De jubilerende omroep en haar last van de kijkcijfers"geschreven door Tim Rooduijn, gepubliceerd in het NRC Handelsblad op 14 mei 2001
rechtszaak Muntz contra CDA/ Balkenende
Weekend
29/5/02
CDA woordvoerder Jack de Vries blundert rustig voort.
Rob Muntz en Paul Jan van de Wint zenden iedere zaterdagavond op de Amsterdamse kabelzender AT5 hun talkshow uit over Normen en Waarden. Wie zijn zij ook alweer? Rob Muntz maakte een aantal jaren geleden furore in het VPRO programma “Waskracht” door o.a. Emile Ratelband en Willibrord Frequin tot razernij te brengen en verkleed als Hitler een aantal joden te achtervolgen in Wenen. Nederland stond op zijn kop; dit kon niet, dit getuigde van een enorme wansmaak en zelfs de directeur van de VPRO werd op het matje geroepen. Sindsdien beschouwt de VPRO hen als een “bedrijfsrisico” en durfde zelfs hun reeds opgenomen televisieprogramma “” de Rijdende Hufter” niet uit te zenden. Schijterigheid waart blijkbaar als een bacil rond in ons televisielandje. Het was AT5 die de heren met open armen ontving en hen wel zendtijd gaf. Ondanks dat zij dus vele malen de pers wisten te halen was het tot voor kort een raadsel voor CDA wie deze heren zijn. Maar ja , wanneer je alleen maar met je neus in de dossiers zit te snuffelen weet je natuurlijk absoluut weinig tot niets wat er zich in de samenleving afspeelt en wie wie is. Sinds kort weten de politici in ieder geval wie Henny Huisman is en kwamen er tot hun schrik achter dat deze ook weinig opheeft met politici.
Nu we dus weten dat Rob en Paul Jan een talkshow over Normen en Waarden presenteren op AT5 is het natuurlijk niet zo verwonderlijk dat zij Jan Pieter Balkenende wilden uitnodigen om daar eens even over te bomen Rob nam contact op met Jack de Vries en legde bij hem zijn aanvraag neer. Even later werd hij teruggebeld en hem werd door Jack de Vries, woordvoerder van het CDA, medegedeeld dat Pieter Jan Balkenende mee zou werken aan het programma van Rob en Paul Jan. Zelfs tot 1 dag voor de uitzending, daarvoor was al meerdere malen contact geweest tussen Rob Muntz en het CDA, hield Jack de Vries vol dat alles in orde was en Pieter Jan Balkenende de volgende dag zou verschijnen voor de opnames. Maar wat gebeurde er? Tijdens een onderonsje met dagblad journalisten liet Jack de Vries zich ontvallen dat Balkenende de volgende dag zou verschijnen in het televisieprogramma op AT5 van Rob Muntz. De heren journalisten sloegen met verbazing achterover en vertelde Jack de Vries vervolgens wie Rob Muntz is. Geschrokken van deze informatie werd toen in overleg met Pieter Jan Balkenende besloten om niet deel te nemen aan het programma, echter hiervan werden Rob en Paul Jan pas 1 uur voor de opnames over ingelicht. De kosten waren al gemaakt en een vervangend item kon zo kort voor de opnames niet worden geregeld.
Het argument van het CDA was dat met name Rob’s Hitler item hen had doen besluiten van deelname af te zien. Dit kwam niet, volgens het CDA,overeen met hun interpretatie over normen en waarden. Rob en Paul Jan lieten het er niet bij zitten en besloten dat het CDA dan maar moest opdraaien voor de reeds gemaakte kosten, groot 11.000,-- euro, hetgeen het CDA niet van plan is. Er restte Rob en Paul Jan niets anders dan een rechtszaak aan te spannen tegen het CDA om zodoende hun reeds gemaakte kosten terug te vorderen.
Rob:” De reden die Jack opgaf is voor ons helemaal geen reden om niet te verschijnen, gewoon een lul argument. We hebben zelfs Rabbijn Evers , een prominente man in de Joodse gemeenschap, in ons programma gehad. Indien ons Hitler item zo schokkend zou zijn geweest was hij echt niet verschenen.. Maar ja de heer Balkende zal wel bang zijn geweest om af te gaan. We wilden hem graag even aan de tand voelen over het afschaffen van de multiculturele samenleving en zijn geflirt met Pim Fortuyn. Jack de Vries heeft gewoon een blunder gemaakt waar wij niet de dupe van willen worden. Dat zowel hij als Balkenende ons niet kent zegt volgens mij genoeg over deze heren. Nee, ineens kwam Jack de Vries met het argument dat in de tijd dat hij met Jaap de Hoop Scheffer werkte zij juist van plan waren om verachtelijke programma’s, zoals die van ons volgens hem, juist achter een decoder moesten worden gestopt en dus moest ik hun standpunt ineens begrijpen. Nou ik dacht het niet. Ze gaan er gemakshalve ook nog eens aan voorbij dat er naar aanleiding van het Hitler item nooit een rechtszaak door wie dan ook tegen ons is aangespannen. Het betrof hier gewoon een humoristisch item.Ik ben acteur en dat vergeet men of weet Jack dat in al zijn onbenul niet. Het enige wat Jack de Vries kon uitbrengen was dat hij zijn fout aan ons toegaf, maar betalen ho maar. Hij had eerst maar eens moeten checken wie wij waren en als ze dan hadden gezegd; sorry maar dan doen we niet aan mee had ik daar vrede mee gehad, maar niet 1 uur voor de opname.
Ook werd ons nog verteld dat men Balkenende alleen maar in programma’s wil laten verschijnen waar hij goed in uitkomt en moeilijke, kritische vragen mag je dan niet stellen!!,want dat komt de heer Balkenende niet ten goede. “
Hier komt het kiezersbedrog volgens ons eens goed naar buiten.Pieter Jan Balkenende moet dus blijkbaar goed overkomen, zodat de kiezer een bepaalde indruk van hem krijgt hetgeen dus gewoon van te voren allemaal geregisseerd wordt.
Natuurlijk hebben wij contact gezocht met Jack de Vries, de woordvoerder van het CDA, en deze geconfronteerd met deze zaak. Buiten een beetje brabbelen over het Hitler item en dat het programma van Rob en Paul Jan niet past in hun opvatting over normen en waarden kwam hij echter niet. Hij kon ons in ieder geval totaal niet overtuigen over het waarom niet. Op de vraag met welke maten het CDA dan meet inzake normen en waarden en we hem het voorbeeld gaven van Sharon die opdracht gaf onschuldige vrouwen en kinderen te doden in het kamp Jenin en we daar van het CDA weinig over hoorde om bijvoorbeeld ook deze premier van Israel maar op te sluiten in de Scheveningse gevangenis naast alle oorlogsmisdadigers uit het voormalig Joegoslavie , kwam er helemaal al geen zinnig woord meer uit de woordvoerder. Nee dat was niet te vergelijken. Op Rob Muntz is makkelijker te scoren voor het CDA. Op onze opmerking dat een media kenner als hij toch had moeten weten wie deze heren waren bleef hij het antwoord schuldig, waardoor we alleen konden constateren dat mensen als Jack de Vries en Pieter Jan Balkenende blijkbaar van een andere planeet komen. Onze mening is dan ook dat Muntz blijkbaar een te geduchte tegenstander is voor Pieter Jan Balkenende en Jack de Vries, na de soundmix show van Henny Huisman, vrolijk door blijft blunderen en of Pieter Jan Balkenende/ het CDA nu zo blij moeten zijn met zo’n woordvoerder blijft voor ons de vraag.Rob en Paul Jan zijn er in ieder geval voor 100% van overtuigt dat zij de rechtszaak tegen het CDA zullen winnen en dat zal een lelijke streep door de normen en waarden van het CDA zijn!
Rob Vuurens
Next
julie/augustus 2001
Rob Muntz en Paul Jan van de Wint geven leftrainingen
door Jeroen Siebelink
Uit naam van de broodnodige verandering moesten wij, Rob Muntz en Paul Jan van de Wint, makers van politiek incorrecte televisieprogramma’s, gespecialiseerd in de aardse problematiek van de hypocrisie en onechtheid zoals wij dat altijd al waren, ons ten slotte storten op de natuurlijke tegenstrever van onze eigen, meer morele soort: het bedrijfsleven. Daar bieden wij nu leftrainingen aan.
Ha, nog geen bedrijfstraining gegeven, en nu al een interview voor een managementmaandblad! We worden nog eens serieus genomen! En de verslaggever doet ook nog eens zijn best met een leuke openingsvraag uit de hoek te komen.
“Hoe komen jullie erop in de voetsporen te treden van nota bene een van jullie oude slachtoffers, tjakka-durfgoeroe Emiel Ratelband?”
“Wij willen ook een Bentley”, roepen Rob en ik in koor.
De verslaggever lacht wat schaapachtig. Dan vertellen we hem dat ons doel natuurlijk niet is onze zakken te vullen, maar zoals altijd, slechts te provoceren en iets los te maken. Omdat de wereld wordt geregeerd door angst en terughoudendheid. Oók het bedrijfsleven. We vertellen hem dat juist díe mensen die zich altijd voorstonden op hun progressieve instelling, díe mensen die nu overal de machtigste posities bekleden, tegenwoordig zo’n blijk geven van een beklemmende hang naar fatsoen, dat het wel lijkt alsof we weer terug zijn in de jaren vijftig. In al hun bekrompenheid kunnen die ex-hippies het conservatisme de hand geven! Bijna niemand durft nog te experimenteren. “Alles in het bedrijfsleven is gebaat bij lef, want alleen met lef neem je vanzelfsprekendheden weg en kan je vooruit komen.”
“Oké, oké”, zegt de verslaggever, “maar laten we eerst even jullie ervaring met lef op een rijtje zetten. Tot nu toe richtten jullie je pijlen op grote wereldzaken als fascisme en fundamentalisme. Daarnaast ontmaskerden jullie mensen die zich beter voor doen dan ze zijn. Jullie tergden Ratelband net zo lang totdat zijn masker van beschaafdheid viel en hij zich ontpopte als een ordinaire straatvechter. In een ander filmpje sleepte Rob verkleed als Adolf Hitler met een fles Zyklon-B door het Wenen van Jörg Haider en joeg een paar fundamentalistische Joden de stuipen op het lijf met het zinnetje: Kennen jullie mij nog? De publieke opinie was na het zien van het filmpje in Waskracht! zo geschokt, dat de VPRO jullie in een soort volkstribunaal veroordeelde. Jullie toonden hiermee indirect aan hoe politiek correct Nederland in elkaar zit. Na nog zo wat verboden filmpjes verbraken jullie alle banden met de VPRO. Wat hebben jullie plotseling te zoeken in het bedrijfsleven?”
Die vraag hadden we natuurlijk kunnen verwachten, alleen weten we niet zoveel van het bedrijfsleven. We bluffen: “Het bedrijfsleven heeft maar een doel: de doelgroep bereiken met producten. Dat probeert men meestal door de doelgroep te betuttelen en te onderschatten, en dat is jammer. Als er wat meer lef zou worden getoond, zouden veel meer mensen worden aangesproken.”
“Hebben jullie een voorbeeld?”
Mm. Tijd voor een goeie bedrijfscase. Onze enige echte ervaring met het bedrijfsleven is toch die met de VPRO, dat zal hem wel aanspreken. We leggen uit dat bij de VPRO vroeger de programmamakers vrij waren, met alleen een verlicht despoot als Roelof Kiers aan het roer. Na zijn dood, zeven jaar geleden, is het roer 180 graden omgegooid. Er kwamen toen beleidsmakers die veel nadachten over het Net Drie Profiel en horizontale programmering; daarbij werden programmamakers en eindredacteuren ‘multi-inzetbaar’ voor meerdere programma’s, wat erop neer kwam dat ze de kijker nauwelijks nog konden verrassen. “Zo is het creatieve initiatief vernietigd. De VPRO is doodsbang voor diepzinnige programma’s zoals die van Rob en mij, voor televisie met betekenisvolle scherpe kantjes, want ze denken dat dan de oorspronkelijke doelgroep afhaakt. Ze lijkt wat dat betreft wel een commerciële omroep. Verschil alleen is dat haar doelgroep, die oude progressieve achterban, uitsterft. Ondertussen onderschat de VPRO alle andere kijkers, die zélf willen bepalen of ze zich ergens kwaad om maken. Met andere woorden,” besluit ik, “de VPRO gaat te weinig van zichzelf uit. Daar heeft ze het lef niet voor. Wij denken dat heel veel bedrijven op dezelfde manier worstelen met hun doelgroep.”
“Maar wacht nou eens even”, sputtert de verslaggever. “Jullie twee hebben de afgelopen tijd zo weinig bijval gehad. Bijna heel Nederland is over jullie heen gevallen. Als je al die verontwaardigde columns leest die aan jullie zijn gewijd, moet ik concluderen dat maar heel weinig mensen iets snappen van jullie ‘diepgang’ of ‘gelaagdheid’. Als de wereld al nauwelijks rijp voor jullie boodschap is, dan is het bedrijfsleven dat toch zeker niet?”
“Welnee,” mengt Rob zich. “Onze ervaring is dat mensen verschrikkelijk moeten lachen om onze filmpjes, maar dat ze tegelijk naar een reden zoeken waarom dat niet mag. Ook in het bedrijfsleven zijn de mensen bang anders te zijn, volgens mij durven ze in de bedrijfskantine hun bord niet eens scheef neer te zetten. Als wij dan onze filmpjes laten zien en ons verhaal erbij vertellen, blijft er vast wel iets hangen.”
De verslaggever wordt onrustig. “Oké, jullie hebben veel ervaring met lef. Dat ziet iedereen. Jullie verkeren voortdurend en moedwillig in situaties waarin jullie klappen kunnen oplopen. Maar jullie hebben ook wel eens gezegd dat jullie die lef baseren op jullie vriendschap, op het feit dat jullie samen zijn en dat jullie elkaar door dik en dun vertrouwen. Alleen, in het bedrijfsleven heb je nauwelijks echte vrienden. Zijn jullie dan wel de juiste ervaringsbron voor leftrainingen?”
Ik zeg hem dat lef uit jezelf komt. Natuurlijk hebben Robbie en ik veel steun aan elkaar, maar eerlijk gezegd heb ik, voordat ik met Robbie items maakte, voor veel hetere vuren gestaan. Ik zat met mijn huidige vrouw uren in een Iraanse martelgevangenis omdat ik iets had gefilmd wat niet mocht, ik ben in mijn eentje in Hebron geweest, Noord Ierland, Baskenland. “Daarmee vergeleken is dit kinderspel. Ik sta dan wel achter de camera en Robbie ervoor, wat mij meer afstand biedt tot de gevaarlijke realiteit dan hem, maar ik heb daardoor wel meer overzicht op de situatie, op de gevaren waaraan hij bloot staat.”
“Maar wat zeggen jullie dan straks tegen een zaal vol personeel over lef? Waar halen jullie het vandaan, als het niet alleen uit vriendschap voortkomt?”
“We zullen bijvoorbeeld uitleggen hoe onze recalcitrantie ontstaat. Dat een beetje ergernis voor ons vaak al genoeg is. Bijvoorbeeld over een arrogante opdrachtgever als de VPRO.” Het bloed stijgt me alweer naar het hoofd bij het noemen van die naam. “Het net sluit zich rond die omroep. Net als bij andere voormalige progressieve bolwerken als Vrij Nederland en Het Filmfestival van Rotterdam: de oude doelgroep sterft uit, en de nieuwe voelen ze niet aan. Ze verkiezen dan maar het fatsoen boven het experiment. Maar dacht je dat iemand zich in die organisaties daar zorgen over maakt? Bevlogen programmamakers vormden laatst het actiecommité Hoe nu verder? Na vele bijeenkomsten concludeerden ze: wij kunnen er ook niks aan doen!”
“Nee, zij kunnen er ook niks aan doen! Net NSB-ers, hè?”, werpt Robbie tussen.
“Problemen als die van de VPRO zijn inderdaad steeds weer kleine mini-holocaustjes,” vervolg ik. “Altijd zie je dezelfde rolverdeling: het machtswellustelingetje, de brave beulen die het vuile werk voor hem doen, een paar NSB-ertjes, de slachtoffers, de zwarthandelaars die profijt uit de situatie trekken, en het verzet. Altijd zie je die differentiatie, en als je vooruit wilt, moet je dat doorbreken.” De verslaggever lijkt mij aan te moedigen door te gaan. “Neem nou zo’n Peter van Ingen, de groepsredacteur informatieve programma’s. Dat is een psychopaat die zonder mededogen zijn eigen doel nastreeft: macht vergaren, de toko uitbreiden. Dit reptiel laat het liefst het vuile werk over aan zijn bloedhonden, de meer talentvolle eindredacteuren. Ik bedoel, niet dat hij mij hoog zit of zo.”
“O, dat dacht ik,” mompelt Rob.
De verslaggever lijkt te begrijpen dat we in de omgang met doelgroepen het bedrijfsleven wel wat te leren hebben. “De onttrutting van het doelgroepdenken.” Maar nu wil hij weten wat individuele medewerkers precies kunnen leren van onze recalcitrantie.
“Dat het gewoon een kenmerk is van creativiteit. En dat je er niet bang voor hoeft te zijn, dat het is te kanaliseren.”
“Maar die makke schapen die daar in de bedrijfsaula op jullie wachten, die hebben jullie extraverte karakters toch niet?”
“Hoeft ook niet. Wij laten 1000 procent lef zien, en als tien procent blijft hangen, zijn we blij. Een eye opener bieden we, meer niet. Zo van kijk, zo kun je ook in het leven staan. En trouwens, voor lef hoef je helemaal niet extravert te zijn.”
“Dat is waar”, geeft hij eindelijk wat mee. “Jullie mijden in jullie filmpjes juist de confrontatie. Jullie imiteren jullie slachtoffer, stellen geen vragen maar gaan gewoon mee in zijn gedrag. Jullie houden hem net zolang een spiegel voor, totdat hij het niet meer houdt. Dat is jullie methode. Maar hoe kan een werknemer daar iets van leren bij de omgang met zijn baas?”
Neehee, denk ik, je begrijpt er dus nog steeds niks van. Hij denkt dat wíj denken dat we allemaal lessen uit onze praktijk rechtstreeks naar het bedrijfsleven kunnen vertalen. Ik leg hem uit dat lef slechts onze grondhouding is, en dat we daarmee toevallig een hoogst irritante interviewmethode hebben ontwikkeld en dat we daar dan weer mee ons doel bereiken: mensen ontmaskeren. Lef is slechts de grondstof, die medewerkers van bedrijven op een andere manier kunnen toepassen dan wij. Lef is niets meer dan je eigen creativiteit de vrije loop te laten, het initiatief nemen. “Het zien van de lef in onze filmpjes alleen al kan bevrijdend werken. Een werkgever kan achter zijn oren krabben en denken: fuck, ik moet niet zo bang zijn voor medewerkers die iets nieuws willen proberen, daar komen we verder mee.”
“Wordt het niet persoonlijker dan dat?”
“Nee, dan moeten ze maar een boek van Ratelband kopen”, zegt Rob.
“Stel een bedrijf meldt zich en huurt jullie voor een dagje in. Op jullie website staat dat een dagdeel ‘slechts’ 15000 gulden kost. Wat krijgt het bedrijf daar concreet voor?”
“We laten voelen hoe het voelt als je ons op je dak krijgt. In onze filmpjes hebben mensen bijna altijd wat te verbergen, en dat is ze aan te zien. Mensen die niks te verbergen hebben, stellen zich veel kwetsbaarder op en worden daardoor juist onkwetsbaar voor ons. Dus als je je niet zo bewust bent van jezelf, als je het gewoon laat gaan, is er niks aan de hand. Maar als je je laat ringeloren door de beleidslijn die is uitgezet door de directie, of door een imago waaraan je wilt vasthouden, dan kom je niet aan de dingen toe die werkelijk bij je leven. Dan wordt je werk routine. We pretenderen niet als al die bedrijfsgoeroes veel te kunnen veranderen. We denken alleen mensen te kunnen opluchten. Want dat is lef: dingen loslaten.”
“Maar dat klinkt zo soft allemaal.” De verslaggever kijkt nu erg teleurgesteld. “Ik had verwacht dat jullie taboes in het bedrijfsleven zouden doorbreken. Of tenminste een directeur naar voren zouden halen om hem eens flink af te zeiken.”
Ik probeer hem wat op te vrolijken. “Nou, als Philips in de Tweede Wereldoorlog fout blijkt te zijn geweest, dan willen wij dat best eens blootleggen. Of we pakken Wolters Kluwer, die heeft toen vrijwillig de identiteitsbewijzen voor joden gedrukt.” Hij klaart al wat op.
Zo voort babbelend komen we gezamenlijk op het idee van de Muntz Felicitatiedienst. Bedrijven kunnen ons voortaan inhuren als kadootje voor de concurrent. Dat is helemaal geen gek idee, want internetbedrijven als Lost Boys en Razorfish maken elkaar ook met allerlei spelletjes het leven zuur. Zo kan Elsevier ons naar Wolters Kluwer sturen, en dan dringen we met geweld de lift in en banen ons een weg naar de bestuurskamer. Of we duiken op achter in de BMW van een topman en drukken een bierflesje tegen zijn hoofd en vragen hem waar hij nou eígenlijk bang voor is. ‘Hé! Waar ben je nou eígenlijk bang voor? Voor je beurskoersje? Je imagootje?’ Dan zeggen we hem dat hij nergens bang voor hóeft te zijn. Dat hij alleen maar gezonde angst hoeft te hebben als hij een drukke weg oversteekt, omdat hij anders overreden wordt.
Dat lef verder alles is wat hij nodig heeft.
www.muntzvandewint.com
'Onze filmpjes illustreren wat lef is'
Tekst & Fotografie: Derrick Bergman, Essensie november 2000
Vanaf 1998 maakten Rob Muntz & Paul Jan van de Wint samen items voor het VPRO-programma Waskracht. In een zelfgeschreven artikel in de VPRO-gids werd Robbie Muntz gelanceerd als commerciële medewerker van de omroep, weggekocht bij Van den Ende om de kijkcijfers op te krikken. Het eerste item draaide om Willibrord Frequin, die geconfronteerd werd met zijn alter ego: Robbie Muntz. Een confrontatie met Emiel Ratelband op Schiphol liep uit op een onvervalste knokpartij.
Met Muntz als tv-dominee reisde het duo af naar Israël en later voor twee weken naar Amerika. Daar wisten ze door te dringen tot een live-uitzending van een veelbekeken religieuze talkshow. Muntz vertelde de dominee dat 'God bless you' in het Nederlands 'godverdomme' is, 'waarna de dominee deze krachtterm voor de tv met veel overtuigingskracht herhaalde', zoals de Volkskrant schreef.
In maart 2000 volgde het voorlopige hoogtepunt: Muntz als Hitler verkleed in Wenen. Met een gasfles met opschrift Zyclon B blies hij onder meer ballonnetjes op met de tekst 'Sieg Haider'. Vooral de scène waarin Muntz achter twee passerende orthodoxe joden aanging, zette veel kwaad bloed. Later bleek dat ze vluchtten omdat ze op zondag niet gefilmd mochten worden. Een gesprek over vrijheid, de VPRO, Emiel Ratelband en het maken van tv-commercials.
'Ik misdraag me, omdat ik onbewust nergens bij wil horen.'
Muntz en van de Wint werken nu zo'n negen jaar samen. In 1992 deed de laatste nog camerawerk voor onder meer Arjan Ederveens Kreatief met Kurk, terwijl Muntz als productie-assistent bij Joop van de Ende zat.
-Zag jij Muntz niet als je natuurlijke vijand?
Van de Wint: 'Absoluut niet. Waar je elkaar in vindt, heeft niets te maken met waar je werkt of op welke partij je stemt. Ik ben absoluut geen VPRO-aanhanger met alles wat daarbij hoort. Ik kom uit een totaal ander milieu dan de meeste mensen daar, heb hele andere ideeën. Waar Rob en ik elkaar echt in vonden, was de anarchie en de opstandigheid, die ook een instituut als de VPRO bij ons opwekt.'
Muntz: 'Ik werkte bij die commerciële omroepen omdat ik moest eten en omdat ik televisie een mooi medium vind. Ik heb er een heleboel geleerd. Er is helemaal niks mis mee. Alleen jammer dat het volk dat er rondloopt niet te pruimen is.'
Van de Wint: 'Ook daarin vonden we elkaar: dat we met z'n tweeën het televisiewereldje min of meer kunnen verdragen. Of het nou de VPRO is of Van den Ende, ze hebben allebei hun erge kanten.'
Muntz: 'Ik viel als kind sowieso al overal buiten.
Ik hoor nergens bij.'
Van de Wint: 'Ik ook niet.'
Muntz: 'Ik heb niks met groepen, heb weinig vrienden, ben echt een Einzelgänger. 'Ik misdraag me of zo, omdat ik onbewust nergens bij wil horen.'
Allebei hadden ze allerlei ellendige baantjes voor ze televisie gingen maken. Muntz was vertegenwoordiger in vleesmachines, verkocht Limburgse vlaaien op de markt en werkte voor radiopiraten. Van de Wint stond op de visafslag en werkte als manusje van alles in autogarages. Van de Wint: 'Als kind wilde ik eigenlijk helemaal niets gaan doen later. Ik wilde de totale vrijheid, kunnen doen, en laten vooral, wat ik wil. Dat staat nog steeds hoog in mijn vaandel. Wat ik nu doe past het best in dat plaatje. Zodra het werk wordt, krijg ik er grote moeite mee. Als iets moet, als het gestructureerd wordt of opgelegd, kom ik in moeilijkheden.'
-Heb jij dat minder, Rob?
Muntz: 'Ik kan mezelf opleggen om het tenminste nog een half jaar bij van den Ende uit te houden. Hij houdt dat geen dag uit.'
Van de Wint: 'Dat heeft hij ook van huis uit mee gekregen.'
Muntz: 'Precies, katholiek gezinnetje hè...'
‘Met Tv-dominee Muntz stonden de christenen op, de EO en de Bond tegen het Vloeken.’
In april 2000 zette de VPRO het duo op non-actief na de gewraakte 'Hitler in Wenen'-uitzending, waarin Muntz -verkleed als Adolf Hitler- door Wenen loopt met een fles Zyclon B-gas op zijn schouder.
Van de Wint: 'Door die uitzending zijn er bij de VPRO van binnenuit krachten opgestaan. Daar zijn ze voor gebogen en ons hebben ze laten vallen. Zo simpel is het. Dat hadden we niet precies kunnen voorspellen, natuurlijk. Met elk item dat we gemaakt hebben, liepen we wel tegen een grens van iemand op.'
Muntz: 'Neem Ronald Jan Heijn, heb je die gezien? Hij wilde ook een rechtszaak tegen ons aanspannen.'
Van de Wint: 'Met Tv-dominee Muntz stonden de christenen op, de EO en de Bond tegen het Vloeken.'
'Het werd een beetje hachelijk m