Wie zijn Muntz en Van de Wint?

Paul Jan van de Wint (1962) en Rob Muntz (1963) leerden elkaar in 1992 kennen. Muntz was toen net zijn tv carrière begonnen als producer bij het `Rad Van Fortuin` en Van de Wint werkte als freelance programmamaker en cameraman voor de VPRO televisie.

De items die Van de Wint maakte kenmerkten zich ook in die tijd al door de provocerende behandeling van uiteenlopende onderwerpen met een wrang soort humor en een cynische, sarcastische ondertoon. Met goed getimede, zuigende vragen prikte hij façades door en legde hij de vinger op zere plekken. Hij werkte meestal alleen en ging met zijn confronterende manier van interviewen en filmen de straat op. Ook de geraffineerde manier waarop Van de Wint zijn items monteerde was toen al een belangrijk wapen om de zaak te manipuleren en op scherp te zetten (te zien op dvd 1 en vanaf dvd 3).

Muntz ontwikkelde zich als redacteur bij diverse programma’s en commerciële zenders.
Zodoende bouwde hij een immens archief op met bizarre onderwerpen en een keur aan schimmige en ranzige contacten.

In de loop der jaren hadden zij al diverse pogingen ondernomen om tot een glorieuze samenwerking te komen (zie dvd 7), echter met weinig succes. Van de Wint wilde de impact van zijn items en documentaires vergroten door mensen niet alleen op de huid te zitten met zijn camera en ontregelende vragen, maar ook een figuur in beeld te brengen die het mensen fysiek lastig kon maken. In 1998 lukte het Van de Wint om Muntz, ondanks de weerzin die hij met zijn brutale uitstraling en schaamteloze banale gedrag in die kring opriep, bij het VPRO programma Waskracht binnen te halen.

Met het simpele idee dat Muntz eigenlijk wel op Willibrord Frequen leek, stalkten Muntz en Van de Wint enige dagen Frequen’s familie, zijn buren en uiteindelijk Frequen zelf (zie dvd 2). Dit groeide uit tot de methode Muntz/Van de Wint. Zij werden een duo voor en achter de camera en creëerden al doende een personage waarin zij beiden te herkennen zijn. Het werd een absurdistische hit and run guerrilla met een overrompelende, geheel nieuwe interview techniek. Muntz dost zich uit als degene die geïnterviewd wordt en spiegelt de persoon in kwestie met mimiek en lichaamstaal, waardoor deze persoon sterk met zichzelf geconfronteerd wordt. Ook draagt Muntz tijdens de opnamen een ‘oortje’ in zijn oor waardoor Van de Wint vanachter zijn camera vragen, antwoorden en aanwijzingen kan doorgeven of razend snel kan anticiperen op wat er gebeurt. Doordat Van de Wint zelf filmt kan de camera bovendien het ideale standpunt innemen en bovenop het onderwerp blijven zitten. Muntz let meer op de camera van Van de Wint en de boodschappen die hij van hem doorkrijgt dan op degene met wie hij praat. Daardoor lijkt het alsof er desinteresse en een zekere minachting voor de geïnterviewde ontstaat en het onderwerp niet serieus genomen wordt, hetgeen door de aanstootgevende en raak getimede vragen nog eens wordt versterkt. Zowel het slachtoffer als de kijker blijft hierdoor meestal in verwarring achter. Bij Emile Ratelband bleek deze werkwijze zo effectief en ontmaskerend te zijn dat hij zijn zelfbeheersing verloor en compleet door het lint ging (zie dvd 2).

De samenwerking tussen Muntz en Van de Wint kenmerkt zich door geestverwantschap, gedrevenheid en hun anarchistische inslag. Zij brengen samen, binnen hun eigen productie maatschappij Exploitatie TV, hun programma’s tot stand en doen daarbij alles zelf. Van de Wint houdt zich bezig met de onderhandelingen en juridische kant van de zaak, terwijl Muntz de pr voor zijn rekening neemt waarvoor Van de Wint de tekst en de foto’s levert. Na het bedenken van het onderwerp, wat voortspruit uit het bizarre archief van Muntz of het nihilistische brein van Van de Wint, bepaalt Van de Wint de aanpak en de te volgen strategie. De aanpak van het onderwerp is voor hen vaak belangrijker dan het onderwerp zelf. Van de Wint bewaart het overzicht en stippelt de tactiek uit. Hij bedenkt de vragen en de uitmonstering van Muntz en schrijft het script en de introtekstjes. Muntz doet de research, regelt de productie en bereid zich voor op zijn rol. Tijdens de opnamen voert Van de Wint de camera en de regie en is de presentatie in handen van Muntz. Muntz bekijkt vervolgens al het materiaal en maakt de spotlijsten, waarna Van de Wint de montage bepaalt. Zo worden onderling alle credit’s verdeeld en wordt er meestal alleen met een editor of geluidsman samengewerkt (Van de Wint had voor het geluid zijn neefje Gijs van de Wint, beter bekend als één van `De Broertjes`, opgeleid). (Zie dvd 2).

Omdat al hun acties zich in de realiteit afspelen moet alles in één keer kloppen. Dit brengt een behoorlijke spanning met zich mee en vooral bij het maken van de TV-Dominee uitzendingen (te zien op dvd 1), waar Van de Wint ondermeer rondliep met een verborgen camera in zijn stropdas en Muntz zich uitgaf voor een rolstoel invalide, kreeg het filmen het karakter van een paramilitaire operatie. Omdat het tijdens de opnamen meestal uitdraait op een confrontatie is een zorgvuldige, gedoseerde opbouw noodzakelijk.

Kennelijk maken deze verontrustende sketches in de werkelijkheid meer los dan nagespeeld in de studio. De programma’s van Muntz en Van de Wint zijn altijd controversieel en lokken heftige reacties uit. Woede, onbegrip, verontwaardiging en dreigbrieven van onthutste kijkers volgden steevast na uitzending van ieder programma. Door alle commotie en de interview’s die hierop volgden gingen de programma’s na uitzending een eigen leven lijden.

Werden Muntz en Van de Wint in 1999 met hun TV-Dominee creatie nog bejubelt binnen de VPRO gelederen, in 2000 werden zij verguisd met hun Hitler creatie. Het Hitler item ( te zien op dvd 1) maakte zeer heftige reacties los. De gemoederen liepen zo hoog op dat collega’s het hoofd van Muntz en Van de Wint eisten en de hoofdredacteur van de VPRÖ uiteindelijk opstapte. Waar ging het in het Hitler item nou eigenlijk om? Muntz, verkleed als Hitler, en Van de Wint togen naar Wenen, Oostenrijk en paste daar hun befaamde methode toe. Zij gingen de confrontatie aan met Haider’s neofascistische FPÖ en de gemiddelde autoriteit’s gevoelige Oostenrijker op straat. So far so good, totdat zij in de orthodox joodse wijk van Wenen terecht kwamen. Muntz en Van de Wint wilden in deze wijk het beeld van Hitler, die opnieuw Oostenrijk binnen marcheert, compleet maken door dit spookbeeld op een hilarische maar tegelijkertijd tenenkrommende en onheilspellende manier op te roepen. Van de Wint monteerde het beeld uiteindelijk zo dat het net leek alsof Hitler Muntz een groepje orthodox joodse jongens achterna zat. In werkelijkheid vluchtten deze jongens weg voor de camera van Van de Wint, omdat zij op sabbat niet gefilmd mogen worden. Muntz en Van de Wint wilden aanvankelijk weten wat voor impact de opkomst van Haider op deze mensen had. Haider bleek weinig indruk op hen te maken en zij geloofden niet in een opleving van het fascisme. Het was hen volstrekt helder dat Hitler belachelijk werd gemaakt in de koddige gedaante van Muntz en oude mannen legden lachend aan hun kleinkinderen uit dat Hitler er vroeger zo uit had gezien. In Nederland echter werden Muntz en Van de Wint nog net niet beschuldigd van oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid, maar wel van het molesteren van oorlogsslachtoffers. Op dat moment trof het Van de Wint dat het eigenlijk nogal overdreven en hypocriet was hoe er in Nederland en België werd gereageerd. De overspannen politiek correcte manier waarop jonge orthodoxe joden vijfenvijftig jaar na dato wederom werden bestempeld als oorlogsslachtoffers, die dit keer van het ethisch hoogstaande Nederland alsnog op morele steun konden rekenen en de groteske, potsierlijke manier waarop Haider (net als later Fortuyn) serieus met Hitler vergeleken werd nam op dat moment hysterische vormen aan. Het was duidelijk dat Muntz en Van de Wint stelling namen tegen Haider, maar zij wilden tegelijkertijd afrekenen met het lafhartige opgeheven vingertje vanuit Nederland en België door er een klucht van te maken. Blinde razernij was echter hun deel waardoor Muntz en Van de Wint volgens goed dictatoriaal gebruik een berufsverbot opgelegd kregen. Ze mochten geen programma´s meer maken.

Via een advocaat hebben Muntz en Van de Wint moeten afdwingen om toch nog drie programma´s, die zij overigens nog te goed hadden, te kunnen maken. In 2001 werden deze programma’s verwezenlijkt onder de noemer Muntz Actueel. Deze programma’s zijn echter nooit uitgezonden. Na alles maanden met argusogen gevolgd te hebben wilde de VPRO op het laatste moment met censuur ingrijpen, waarna Muntz en Van de Wint besloten de hele serie terug te trekken. Deel 1: De Rijdende Hufter, is een persiflage op de rijdende rechter, breekijzer Pieter Storms en mensen die hulp zoeken bij tv programma´s (te zien op dvd 5). Deel 2: De Grote Interprovinciale Oranje Quiz, is een parodie op quizzen in het algemeen en de Oranjes in het bijzonder met echte koningsgezinde kandidaten en Willem Oltmans in de jury (zie dvd 4). En tenslotte werd in deel 3, Islam Actueel, alle ellende over moslim fundamentalisme, de sharia en homoseksualiteit al blootgelegd voordat heel Nederland op zijn kop stond en over de arme drommels heen viel. Deze thema´s zijn later terecht gekomen in hun legendarische serie talkshows Normen en Waarden (zie dvd 3).

Muntz en Van de Wint namen met `De Rijdende Hufter` het hele fenomeen van hulp tv, van dader tot slachtoffer tot tv hulpverlener, op de hak en dit viel slecht bij de morele gedachten politie van de VPRO. Volgens de hooghartige visie van dit morele machtsblok dien je slachtoffers en zwakkeren tegen zichzelf in bescherming te nemen. De politiek correcte VPRO gaat er vanuit dat ze zelf zo ver boven iedereen verheven zijn, dat zij dit onderscheid kunnen maken. Natuurlijk loopt deze theorie spaak op het moment dat de zwakkeren zich ineens gaan roeren door openlijk dingen te roepen die niet politiek correct zijn.

In 2002 kwamen Muntz en Van de Wint terug met de elfdelige talkshow Normen en Waarden gesponsord door Chick en alleen uitgezonden door AT-5 in Amsterdam. Hierin kwamen christelijke, joodse en moslim fundamentalisten aan bod, maar ook politieke extremisten, gebedsgenezers zoals Jomanda, de Scientology kerk, pedofielen en commerciële seksverslaafden (zie dvd 1 en 3 t/m 7).

In datzelfde jaar vertrokken Muntz en Van de Wint voor de RVU naar Zuid-Afrika om de jacht op exotische diersoorten plastisch in beeld te brengen (zie dvd 6). Ook dit programma werd gek genoeg door veel mensen verkeerd begrepen en leverde tientallen dreigbrieven op.

Muntz en Van de Wint scheppen er duidelijk een sardonisch genoegen in om de kijker op het verkeerde been te zetten. Zij willen mensen aan het lachen maken om ze direct daarna weer met een mokerslag wakker te schudden. Hierdoor vragen de kijkers zich af om wat voor afschuwelijks ze zojuist gelachen hebben en ontstaat er een zekere medeplichtigheid. Muntz en Van de Wint parodiëren de werkelijkheid in de werkelijkheid, waardoor deze wordt ontwricht en pijnpunten worden blootgelegd en uitvergroot. Volgens hen overtreft de doorgeslagen werkelijkheid nog altijd de wreedste fantasieën en kunnen zij niet verantwoordelijk worden gehouden voor wat zij juist aan de kaak willen stellen. Toch wordt de manier waarop zij de verwrongen realiteit en het menselijk falen aan de kaak stellen vaak letterlijk genomen. Sommige kijkers zijn zo geshockeerd dat ze, gedesoriënteerd door onbegrip, acuut ontsteken in redeloze woede. Tot hun ontsteltenis concluderen deze verongelijkte kijkers dat ze het middel erger vinden dan de kwaal, wat meestal met het overtreden van denkbeeldige fatsoensnormen of hun eigen geveinsde gekwetstheid te maken heeft. De gemiddelde programmamaker maakt gebruik van geraffineerde verborgen manipulatie om met beelden uit de werkelijkheid zijn eigen verhaal te vertellen en zelf buiten schot te blijven. Van de Wint manipuleert zijn programma’s echter zo overduidelijk dat het manipulatieve karakter van televisie juist onontkoombaar wordt aangetoond, overigens zonder zichzelf te sparen. Terwijl televisieprogramma’s zich steeds meer ontwikkelen tot bloedeloze hapklare brokken die de kijkers transformeren in apathische zombie’s, brengen de ontluisterende televisieprogramma’s van Muntz en Van de Wint hoe dan ook iets teweeg.

In 2003 werkten Muntz en Van de Wint samen aan Van de Wint’s ambitieuze programma serie Het Grote Complot-De Wereld Verklaard. Deze zesdelige serie werd in januari 2004 op Nederland 3 uitgezonden door de RVU. In deze serie waren Muntz en Van de Wint beiden te zien als de Moraalridders. Zij ontlokten prominenten en politici opmerkelijke uitspraken over de grootste drijfveer van de mens, eigenbelang!

In de zomer van 2005 kwam een einde aan hun samenwerking met de RVU vanwege een wisseling van de macht aldaar. Zij namen afscheid met het spraakmakende programma ‘God bestaat niet’. Hierin liet Van de Wint zes vooraanstaande wetenschappers aan het woord in een kerk, over het gevaar en de absurditeit van religie. De gesprekken werden opgeluisterd met absurdistische filmpjes en ingeleid door TV Dominee Muntz. De serie van zes, aan de rand van de dinsdagnacht geprogrammeerd, leidde tot veel commotie, omvangrijke internet fora, enkele rechtzaken en kamervragen. Met ‘God bestaat niet’ schreven Muntz en Van de Wint wederom televisie geschiedenis.

Wat bij de RVU net niet lukte kregen ze in oktober 2005 bij de nieuwe omroep LLiNK wel voor elkaar. Een wekelijks programma in zesentwintig delen. Het moest alleen wel over natuur, dieren en milieu gaan. Uiteraard trokken Muntz en Van de Wint dit thema geheel naar zich toe en maakten zij er een prettig gestoord programma van. Met de Broertjes (neefjes van Van de Wint) vormden zij het gezicht van het programma. De eerste dertien delen werden gepresenteerd vanuit de studio, maar in de laatste dertien delen werd het programma omgevormd tot een item programma. Voor het eerst werd samengewerkt met andere programmamakers vanwege het enorme aantal items wat geproduceerd moest worden. Het was de bedoeling om er een langlopend programma voor een breed publiek van te maken. Er keek een breed publiek maar langlopend werd het programma niet. In 2006 werd door LLiNK besloten om voorlopig niet verder te gaan met de Milieuridders. Wederom speelde hierbij interne machtstrijd en omroeppolitiek een doorslaggevende rol van betekenis.

Los van elkaar, ontpopte Muntz zich als een begenadigd acteur en een succesvolle, prijswinnende radiodocumentairemaker en produceerde Van de Wint naast diverse televisieprogramma’s ook een aantal korte films en een lange film. Verder maakte Van de Wint nog een hoeveelheid items en een indrukwekkende documentaire in Iran (zie dvd 3) en is hij verantwoordelijk voor de foto’s, fotostrips, columns, video's, dvd's en website www.muntzvandewint.com.

Door een serie van 7 dvd’s uit te brengen met hun complete oeuvre kan nu iedereen zelf een oordeel vellen!

Ik wens u namens Exploitatie TV veel kijk plezier,
met vriendelijke groet H. M. van den Brink.